Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази Oxford Economics томонидан эълон қилинган «Глобал шаҳарлар индекси 2026» (Global Cities Index 2026) ҳисоботини таҳлил қилди. 2024 йилда жорий этилган ушбу индекс доирасида дунёнинг 1000 та йирик шаҳри 5 та йўналиш (иқтисодиёт, инсон капитали, ҳаёт сифати, атроф-муҳит ва давлат бошқаруви) бўйича баҳоланган.
2024–2026 йилларда Тошкент халқаро рейтингда 125 поғонага кўтарилиб, 468-ўриндан 343-ўринга чиқди ҳамда «Эътиборга молик шаҳарлар» (Cities to Watch) рўйхатига киритилди.
Индексда 163 та мамлакатнинг 1000 та йирик шаҳри баҳоланган.
Европа ва Шимолий Америка шаҳарлари рейтингнинг дастлабки 100 та ўрнидан 78 тасини эгаллаган. Бу ривожланган шаҳар иқтисодиётларининг етакчи мавқеи сақланиб қолаётганини кўрсатади.
Рейтингнинг дастлабки учта ўрнини Нью-Йорк (АҚШ), Лондон (Буюк Британия) ва Париж (Франция) сақлаб қолди. Сўнгги ўринларда эса Вэйнань (Хитой), Султонпур (Ҳиндистон) ва Сокото (Нигерия) шаҳарлари жойлашган.
Шу билан бирга, Осиё шаҳарларининг аҳамияти ортиб бормоқда. Ҳисобот муаллифлари меҳнат унумдорлигининг ошиши, аҳоли сонининг кўпайиши ва технологияларнинг ривожланиши ҳисобига Хитой ва Ҳиндистон шаҳарларининг келгусида ҳам ўсишини прогноз қилмоқда.
2024–2026 йилларда Тошкент рейтингда 125 поғонага кўтарилди: 2024 йилдаги 468-ўриндан 2026 йилда 343-ўринга чиқди.
2026 йилда Тошкент Осиё-Тинч океани минтақасининг «Эътиборга молик шаҳарлар» (Cities to Watch) рўйхатига киритилди. Ушбу рўйхатдан Бангалор (Ҳиндистон), Хошимин (Вьетнам), Куала-Лумпур (Малайзия) ва Шэньчжэнь (Хитой) шаҳарлари ҳам ўрин олган.
Ҳисобот муаллифлари Cities to Watch рўйхатига киритилган шаҳарларни «жаҳон иқтисодиётининг юксалиб келаётган юлдузлари», яъни инвесторлар эътибор қаратиши лозим бўлган истиқболли шаҳарлар сифатида баҳолайди.
Тошкент ЯИМ ўсиш суръатлари бўйича Марказий Осиё ва Шарқий Европанинг энг тез ривожланаётган шаҳар иқтисодиётига айланди.
1-график. Марказий Осиё ва Кавказ шаҳарларининг рейтингдаги ўринлари динамикаси, 2024–2026 йиллар
Тошкент ва Олмаота ўртасидаги рейтинг тафовути 130 поғонага (208 тадан 78 тага), Остона билан эса 117 поғонага (179 тадан 62 тага) қисқарди.
2024–2026 йилларда Марказий Осиёнинг бошқа йирик шаҳарлари орасида Остона 289-ўриндан 281-ўринга (+8 поғона), Душанбе эса 725-ўриндан 672-ўринга (+53 поғона) кўтарилди. Шу билан бирга, Олмаота 265-ўринга (−5 поғона), Бишкек 461-ўринга (−23 поғона), Чимкент эса 550-ўринга (−68 поғона) тушди.
2024–2026 йилларда Тошкентнинг «Иқтисодиёт» йўналишидаги кўрсаткичлари сезиларли даражада яхшиланди. Шаҳар ушбу йўналишда 365 поғонага кўтарилиб, 2024 йилдаги 553-ўриндан 2026 йилда 188-ўринга чиқди.
2026–2030 йилларда шаҳар иқтисодиётининг ўртача йиллик ўсиш суръати 7 фоиздан юқори бўлиши прогноз қилинмоқда.
Муаллифлар шаҳарнинг келгусидаги ривожланиш омиллари сифатида IT Park фаолияти, халқаро молия марказининг ташкил этилиши, Янги Тошкент ва янги халқаро аэропорт қурилишини қайд этган.
2-график. Тошкентнинг йўналишлар бўйича рейтингдаги ўринлари, 2024–2026 йиллар
«Инсон капитали» йўналишида ҳам ижобий динамика кузатилди. Тошкент 2024 йилдаги 136-ўриндан 2026 йилда 108-ўринга кўтарилди. 2026 йилда шаҳар инсон капитали бўйича минтақада 6-ўринни эгаллади.
Ҳисобот муаллифлари малакали ишчи кучи салоҳиятининг ортиб бораётганини пойтахтнинг рақобат устунликларидан бири сифатида баҳолайди. Шу билан бирга, даромадлар даражасининг нисбатан пастлиги малакали кадрларнинг юқори даромадли мамлакатларга кетиши хавфини оширмоқда.
Шу билан бирга, жадал иқтисодий ўсиш ҳозирча ҳаёт сифати ва атроф-муҳит кўрсаткичларининг яхшиланиши билан бирга кечмаяпти.
2026 йилда Тошкент «Ҳаёт сифати» йўналишида 644-ўринни, «Атроф-муҳит» йўналишида эса 806-ўринни эгаллади.
Муаллифлар Тошкентнинг нисбатан заиф жиҳатлари сифатида уй-жой харажатларининг юқори улуши, чиқиндилар интенсивлиги ва ҳарорат аномалияларини қайд этган. Сув ресурслари танқислиги эса узоқ муддатли чекловчи омиллардан бири сифатида баҳоланган.
Жаҳонгир Адизов
Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази
Изоҳ қолдириш