Ўзбекистон GSP+ га қўшилди. Бу Ўзбекистонда тўқимачилик саноати учун нимани англатади

Ўзбекистон  GSP+ га қўшилди. Бу Ўзбекистонда тўқимачилик саноати учун нимани англатади

Апрель ойидан бошлаб Европа Иттифоқининг (ЕИ) барқарор ривожланиш ва самарали бошқарув бўйича махсус преференциялар тизими (GSP+) Ўзбекистон учун кучга кирди. Мато, кийим-кечак ва пластик маҳсулотлар каби бир қатор муҳим экспорт товарларига тарифлар бекор қилинади.

“Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси Ижро аппарати раҳбари Жасур Рустамбеков, "Экономическое обозрение" журналига берган интервьюсида умумий имтиёзлар тизимини (GSP+) қўллашда 2021 йилда экспорт 142 млн долларни, 2022 йилда эса 242 млн. долларни ташкил этиши кутилмоқда.

Маҳсулот киришда қандай имтиёзлар ва қайси мамлакатлар мавжуд, ҳажми ва қандай тартибга солинади?

— Европа Иттифоқи бугунги кунда дунёдаги йирик ягона бозорлардан бири ҳисобланади. Аҳолиси 510 миллион кишидан ошган (2020 йил), бу эса шунча истеъмолчи деганидир. Тўқимачилик саноати бозорининг ўртача йиллик хажми 300 млрд доллардан кўп, бу экспортчилар учун қўшимча даромад олиш имконини беради.

ЖСТ ва Европа Иттифоқи директив тамойиллари тартибга солиш асосида амалга оширилади. Ушбу тамойиллар товар ва капиталнинг эркин ҳаракатланишини таъминлайди, бу нафақат реал секторни, балки хизматларни (банк, логистика, сертификатлаштириш, суғурта ва бошқалар) ривожлантиришга ёрдам беради. Хизматлар, ўз навбатида, маҳсулот ишлаб чиқаручидан истеъмолчига етиб боришни осонлаштиради.

— Европа бозорида преференцияларнинг йўқлиги бошқа давлатларга солиштирганда ўзбек тўқимачилик саноатига қандай таъсир қилди?

— Ўзбекистон – бу дунё сув йўлларига тўғридан-тўғри чиқиш имконияти бўлмаган мамлакат, бу ўз навбатида транспорт [аражатларининг юқорилигига сабаб бўлади. Бизнинг товарларимиз дунё бозорларида, айниқса, Европа Иттифоқида рақобатдошлигини йўқотади. Ушбу тўсиқларни ҳисобга олган ҳолда, бошқа давлатларининг экспорт ҳаражатларининг пастлиги бизни товарлардан афзал ҳисобланар эди.

Ўзбекистон товарлари импорти учун божхона тўловларининг олиб ташланиши юқори транспорт харажатларини қоплашга имкон беради ва шу билан Европа Иттифоқи бозорларида маҳаллий товарларнинг рақобатбардошлигини оширади.

Ўзбек тўқимачилик маҳсулотларини Европа бозорига чиқишида Ўзбекистон ва Европа давлатлари ўртасидаги алоқалар кеча ва бугун қай даражада ўрнатилган? Сўнгги йилларда тўқимачилик соҳасидаги корхоналарнинг Европа бозорига киришни енгиллаштириш учун қандай ишлар амалга оширилди, музокаралар қандай ўтди ва нималарга эришилди?

— Тўқимачилик экспортини оширишнинг муҳим омилларидан бири GSP+ тизими ҳисобланиб, унда ўзбек тўқимачилик маҳсулотлари бошқа тўқимачилик мамлакатлари билан жиддий рақобатлаша олади.

Шундай қилиб, 2017 йилда Ўзбекистон ЕИ билан "Тўқимачилик протоколи"ни ратификация қилди, ушбу протоколга кўра, Ўзбекистон тўқимачилик саноати товарларини Европа Иттифоқи мамлакатларига экспорт қилишда божхона тўловларининг сезиларли даражада қисқариши таъминланади. Илгари ўзбек текстилларига ЕИ божхона ҳудудига кираверишда 17% божхона тўловлари билан солиққа тортилар эди, бироқ ҳозирда тўловлар 6% га камайган.

“Ўзтўқимачиликсаноати” уюшмаси GSP+ тизимига қўшилиш ташаббусчиларидан бири бўлган. Доимий равишда Европа Комиссияси вакиллари билан иш олиб борилди, Ташқи ишлар ва Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги кўмагида учрашувлар ўтказилди, хусусан, Марказий Осиё давлатлари комиссари Питер Буриан билан музокаралар ўтказилди.

Бу мақомни қўлга киритиш учун Ўзбекистон жуда кўп ишларни амалга оширди:

  • 27 та халқаро Конвенция ратификация қилинди,
  • халқаро нотижорат ва сертификатлаш ташкилотлари билан ҳамкорлик ўрнатди,
  • Ўзбекистон делегациясининг Брюсселга ташрифи ташкил этилди.

Натижада, Европа томон Ўзбекистоннинг GSP+ бенефициар мақомини олиш тўғрисидаги аризасини тайёрлаш ва кўриб чиқишда кўмаклашишга тайёрлигини билдирди.

— Ўзбекистон Европанинг GSP + тизимига қўшилиши маҳаллий тўқимачилик саноатига нима беради?

— Биринчи навбатда, бу бугунги кунда маҳсулотларимизнинг рақобатбардошлигини оширишдир. GSP+ доирасида ўзбек ишлаб чиқарувчилари Европа Иттифоқи мамлакатларига божсиз экспорт қилишлари мумкин бўлган товарларнинг сони 6200 тага етди. Бу аввалгига нисбатан икки баравар кўпдир.

Шу маънода, GSP+ нафақт экспорт ҳажмини оширишга, балки мамлакатнинг турли соҳалардаги фаолиятини такомиллаштиришга, замонавий стандартлар ва технологияларни жорий этишга, зарур билим ва кўникмаларни эгаллашга, талаб қилинадиган сифат даражасини таъминлашга ёрдам беради, бир сўз билан айтганда, маҳсулот ишлаб чиқаришни ташкил этиш ва экспорт қилишга ўз ёндошувларини ўзгартирадилар.

GSP+ келажакда истеъмолчилар талаблари юқори бўлган бозорларда ишлаш тажрибасини ўзлаштириш имкониятини беради. Бу шуни англатадики, маҳаллий ишлаб чиқарувчилар босқичма-босқич ишлаб чиқариш жараёнини ташкил этишнинг янги босқичига: сифат назорати, ишлаб чиқарилаётган маҳсулотларини сертификатлашга бўлган муносабат ва маҳсулотни илгари суриш соҳасида янги маркетинг сиёсатини ишлаб чиқаради.

Бошқача қилиб айтганда, GSP+ бенефициар мақоми бугунги кунда бозорга киришни кенгайтирди ва келажакда маҳсулотимизни тарғиб қилишнинг янги механизмларини ишлаб чиқиши кутилмоқда.

Корхоналарда халқаро стандартларнинг жорий этилиши экспортни оширишда муҳим омил бўлмоқда. Ушбу дастур доирасида эса Нидерландиянинг сертификатлаштириш компанияси бўлган Control Union Ассоциацияси билан ҳамкорликда кўплаб ишларни амалга оширишга киришган.

“Ўзтўқимачиликсаноати” уюшмаси Европа халқаро ташкилотлари билан биргаликда маҳсулот сифатини яхшилаш борасида иш олиб бормоқда. Келгусида экспорт ҳажмини оширишга хизмат қиладиган Европа стандартларини жорий этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Масалан, маҳаллий тўқимачиликни ҳар томонлама рағбатлантириш учун Германиянинг GIZ, ҳамжамияти билан биргаликда Gherzi халқаро консалтинг компанияси тарғибот стратегиясини ишлаб чиқиш устида иш олиб бормоқда.

Европа давлатларининг ҳамкорликка қизиқиши тез орада ошишини кутамиз, GSP+ мақомида бўлгани каби, ўзбек тўқимачилик маҳсулотлари ҳам рақобатбардошлигини оширади.

— Ўзбек маҳсулотларининг қайси турлари Европа бозорига кириб бориши ёки ўз мавқеини кенгайтириши мумкин? Қандай прогнозлар мавжуд ва қандай истиқболлар кутаяпти?

— Мутахассисларнинг фикрга кўра, 2019 йилдан бошлаб Европа Иттифоқи тўқимачилик саноати бозори ҳажми 300 млрд.долларни ташкил этади, аммо бугунги кунда биз фақат 74 млн.долларга яқин маҳсулот етказиб беряпмиз, бу маҳаллий маҳсулотларни Европа бозорларига экспорт қилиш истиқболлари кўламидан далолат беради.

GSP+ имтиёзли савдо режими остида дастлабки босқичда тўқимачилик маҳсулотларининг кутилаётган экспорт ҳажми 300 млн.долларни ташкил этиб, кейинчалик 2025 йилга келиб 1,2 млрд. долларга кўпаяди.

Ишонамизки, GSP+ бенефициар мақомини олиш маҳаллий тўқимачилик маҳсулотларини экспорт қилувчи ишлаб чиқарувчилар учун асос яратади, бу эса кейинчалик барқарор ўсишни ва экспорт маҳсулотларининг турларини диверсификациялашни таъминлайди.

Бундан ҳар ким ҳам фойда кўради, калава ип ишлаб чиқарувчилар ҳам, тайёр маҳсулот ишлаб чиқарувчилар ҳам.

“Ўзтўқимачиликсаноати” уюшмаси маълумотларига кўра, 2020 йил якунларига кўра 102 та корхона Европа Иттифоқи мамлакатларига 74 млн.долларлик тўқимачилик маҳсулотларини экспорт қилган, бу эса ўтган йилга нисбатан 136,4% кўпдир (2019 йилда $ 53,3 млн.).

2021 йил бошидан буён 27,5 млн долларлик тўқимачилик маҳсулотлари экспорт қилинди.

Амалга оширилган экспорт маҳсулотлари таркибида калава ип 49,1% (13,5 млн.долл.), газлама мато 21,9% (6 млн.долл.), трикотаж мато 16,7% (4,6 млн.долл.), тикув-трикотаж маҳсулотлари 11% (2,9 млн.долл.), пайпоқ маҳсулотлари 1,3% (0,3 млн.долл.).

Маҳсулотлар жами 16 та Европа Иттифоқи давлатларга экспорт қилинган бўлиб , Польша – 56% (15,4 млн.долл.), Италия – 19,1% (5,3 млн.долл.), Германия – 7,3% (2,0 млн.долл.) асосий ҳамкор давлатларни ташкил этди. Ушбу давлатларнинг улуши жами экспортда 82,3%га (22,7 млн.долл.) тўғри келди.

Умумий имтиёзлар (GSP+) тизими тадбиқ этилганда:

2021 йилда жами 142,1 млн.доллар миқдорида маҳсулот экспорти амалга оширилиши ўтган йилга нисбатан 191,8 фоиз ўсиш темплари таъминланиши;

2022 йилда жами 242,2 млн.доллар миқдорида маҳсулот экспорти амалга оширилиши кўзда тутилган.

Интервью “Ўзтўқимачиликсаноати” уюшмаси матбуот хизмати кўмагида тайёрланди.

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар