Ўзбекистон тикланиш кўрсаткичларида

Ўзбекистон тикланиш кўрсаткичларида

Мамлакатимиз пандемиянинг энг оғир йилини муваффақиятли тугатди: коронавирус тарқалишига қарши курашда ва салбий иқтисодий ва ижтимоий оқибатларни минималлаштириш нуқтаи назаридан. Ўтган йили иқтисодий ўсиш 1,6 фоизни ташкил этди, қишлоқ хўжалиги соҳасида ишлаб чиқариш ҳажми 3 фоизга, хизмат кўрсатиш соҳаси 2,3 фоизга, саноат 0,7 фоизга ўсди. Жорий йилда эса иқтисодиёт ва аҳоли даромадлари тикланмоқда.

Шунга қарамай, оммавий ахборот воситаларида кундалик ҳаётда иқтисодий тикланиш бўлмайди деган фикрлар баъзан учраб туради. Шунингдек, расмий иқтисодий кўрсаткичлар иқтисодий вазиятни тўлиқ акс эттирмаслиги ва бошқа мамлакатларда иқтисодий кўрсаткичлар сони Ўзбекистондаги кўрсаткичлардан анча юқори эканлиги кўрсатилган.

Ушбу нуқтаи назар тўғри эмас. ЯИМ, инфляция, ишсизлик ва бошқалар каби асосий макроиқтисодий кўрсаткичларга келсак, сўнгги йилларда уларни ҳисоблаш методологияси сезиларли даражада такомиллаштирилди. Шу муносабат билан, 2018 йилда ЯИМ қайта ҳисоблаб чиқилган. Ва бугунги кунда ушбу кўрсаткичлар бўйича ҳисоб-китобларнинг ишончлилиги халқаро талаблар ва стандартларга тўлиқ мос келади.

Сўнгги пайтларда Ўзбекистонда реал вақт режимида ва доимий равишда кузатилаётган кўплаб янги кўрсаткичлар пайдо бўлди, бу эса иқтисодий ва ижтимоий соҳаларда содир бўлаётган жараёнлар ва тенденциялар тўғрисида тўлиқ ва холисона тасаввурга эга бўлишга имкон беради. Aсосий макроиқтисодий ва янги қўшимча кўрсаткичлари иқтисодиётда жадал ривожланиб бораётган тикланиш жараёнларидан далолат беради.

Иқтисодий кўрсаткичлар - бу миллий иқтисодиётнинг ҳолати ва ривожланиши ва иқтисодий циклнинг у ёки бу босқичида жойлашишини акс эттирувчи кўрсаткичлар. Энг оммабоплар қаторига ЯИМ, инфляция, олтин-валюта захиралари ҳажми, қайта молиялаш ставкаси, ҳукумат қарзлари ҳажми, тўлов балансининг ҳолати, ишсизлик даражаси, шунингдек, бир қатор пул кўрсаткичлари киради.

Мустақил ташкилотлар ва муассасалар томонидан ҳисоблаб чиқилган иқтисодий кўрсаткичлар ҳам мавжуд. Булар ишлаб чиқариш фаолияти кўрсаткичлари, истеъмолчиларнинг кайфияти, бизнесга бўлган ишонч, иқтисодий кутишлар ва бошқалар. Умуман олганда, иқтисодий кўрсаткичлар ялпи иқтисодий фаолиятдаги ўзгаришларни кўрсатади.

Юқорида таъкидлаб ўтилганидек, иқтисодий баёнотларда аниқланган асосий макроиқтисодий кўрсаткичлар Ўзбекистон иқтисодиётининг тикланишига ишора қилмоқда.

Сўнгги йилларда киритилган янги қўшимча кўрсаткичлар қуйида келтирилган.

Ўзбекистон фуқароларини тинглаш

2018 йилдан бошлаб Жаҳон банки кўмагида Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази ва Тараққиёт стратегияси маркази томонидан амалга оширилаётган "Ўзбекистон фуқароларини тинглаш" лойиҳаси амалга оширилмоқда. Ушбу лойиҳа доирасида республика бўйлаб ҳар ой 1500 хонадондан респондентлар ўртасида сўровномалар ўтказилади, унда Ўзбекистон ҳудудларидаги 600 та маҳалла раислари ҳам иштирок этади.

2020 йилнинг март ойида биринчи умуммиллий карантин жорий этилиши ортидан лойиҳа пандемиянинг фуқаролар ижтимоий-иқтисодий фаровонлиги ва психологик саломатлигига таъсирини ҳам кузатишни бошлади. Инқироз бошланганидан буён жами 18 000 дан ортиқ уй хўжаликлари ўртасида сўровлар ўтказди.

2021 йил 12 мартда пандемиянинг 2020 йил апрелидан 2021 йил январигача бўлган даврда мамлакат фуқароларининг ижтимоий-иқтисодий ҳолати ва соғлиғига таъсирини ўрганиш натижалари тақдим этилди.

Шундай қилиб, тадқиқот натижаларига кўра, 2020 йилнинг сўнгги ойларида маҳалла раислари фуқароларнинг ижтимоий ёрдам бўйича мурожаатлари сони камайгани ҳақида хабар беришди. Болали оилаларга (0 ёшдан 2 ёшгача) болаларни парвариш қилиш бўйича нафақа олиш учун янги мурожаатлар сони камайди: маҳаллаларнинг 58 фоизида (2020 йил) кузатилган бўлса, 2021 йилнинг январь ойида бу рақам 28 фоизни ташкил этди. Болали кам таъминланган (2 ёшдан ошган) оилалар учун имтиёзлар бўйича янги аризалар сони шу давр мобайнида маҳаллаларнинг 51 фоиздан 32 фоизга тушган.

Шуни таъкидлаш керакки, фуқароларнинг шошилинч ва ижтимоий ёрдам сўраб қилган мурожаатларининг камайиши ижобий тенденция сифатида қаралиши мумкин, чунки бу аҳолининг иқтисодий аҳволи изчил яхшиланаётганлиги кўрсаткичларидан биридир, бунда уй хўжаликлари томонидан ташқи ёрдамга эҳтиёжи камайиб бораётганлигидан дарак беради. Умуман олганда 2020 йил апрель ойидан буён, тахминан 5,2 миллион кишига шошилинч ёрдам кўрсатилган. Уларга нафақалар, ваучерлар (68%) ёки бир марталик пул маблағи (29%) шаклида давлат томонидан ёрдам берилган.

2020 йилнинг апрель ойида респондентларнинг ярмидан камроғи уларнинг оила аъзоларидан бири карантин бошланганидан кейин ишни давом эттириш имкониятига эга бўлганини қайд этди. Иш билан бандлик бўйича дастлабки узилишларнинг аксарияти вақтинчалик бўлган бўлсада, 2020 йилда тикланиш даражаси карантингача бўлган даражадан паст бўлган.

Ушбу “Ўзбекистон фуқароларини тинглаш” лойиҳасини амалга ошириш давомида тўпланган маълумотлар фуқаролар ўртасида камбағалликни камайтириш, аҳолининг заиф қатламлари учун пандемиянинг ижтимоий-иқтисодий оқибатларини юмшатиш бўйича ҳукумат чора-тадбирларини ишлаб чиқишда, шунингдек, инқироздан кейинги даврда Ўзбекистон иқтисодиётини тиклаш дастурларини режалаштиришда ҳисобга олинади.

Пандемиянинг кичик ва ўрта бизнесга таъсири

Республика иқтисодиётида муҳим рол ўйнайдиган кичик ва ўрта бизнес COVID-19 ва карантин чекловлари шароитида энг заифлардан бирига айланди. Пандемиянинг ушбу соҳасига салбий таъсирининг оқибатлари ва уни қўллаб-қувватлаш бўйича ҳукумат томонидан кўрилган чора-тадбирлар самарадорлигини баҳолаш учун Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Ўзбекистондаги Тараққиёт Дастури (БМТТД) билан биргаликда 2020 йил июнь ва октябрь ойларида Ўзбекистоннинг барча 14 та ҳудудларида кичик ва ўрта бизнес субъектлари ўртасида ўтказилган сўровлар асосида тадқиқотлар олиб борди.

Июнь ойида ўтказилган сўров натижаларига кўра, ушбу соҳадаги корхоналарнинг асосий қисми (78 фоиз) ўз бизнес фаолиятини тўхтатмаган. Ишдан бўшатиш камдан-кам учраган. Aҳолига турар жой (меҳмонхона бизнеси) ва овқатланиш учун хизмат кўрсатиш соҳалари энг кўп зарар кўрган. Қишлоқ хўжалиги, ўрмон хўжалиги ва балиқчилик энг кам зарар кўрган. Кичик ва ўрта бизнеснинг сезиларли қисми (64 фоиз) пандемия бошланганидан бери ўз бизнесини ривожлантириш режаларини ўзгартирмаган. Корхоналарнинг атиги беш-олти фоизигина бизнес юритишнинг янги шаклларини ўзлаштиришни бошладилар ва товар ва хизматларнинг янги турларини ўзлаштиришни жадаллаштирдилар.

Тадқиқот давомида, шунингдек, бизнесни қўллаб-қувватлашга қаратилган ҳукумат чора-тадбирлари самарадорлиги баҳоланди. Самарали чора-тадбирлар гуруҳига қисқа муддатли кредитлар (бир йилгача), давлат активлари учун ижара тўловлари, ижтимоий тўловлар ва меҳнат даромадлари бўйича солиқлар, ҚҚС ва акциз солиғи, шунингдек, компаниялар ходимларига ижтимоий ёрдамнинг (ҳар бири 5 миллион сўмдан) бир марталик тўловлари бўйича фоиз ставкаларининг пасайиши киради. Нисбатан самарали чора-тадбирларга кредит ва солиқ таътиллари, ҳукумат кафолатларини узайтириш (барчаси бир йил муддатга), божхона таърифларини ошириш орқали импортдан ҳимоя қилиш ва ходимларга солиқ таътиллари киради.

Тадбиркорларнинг ишбилармонлик фаолияти

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази ҳар ойда республикадаги ва ҳудудий даражадаги ишбилармонлик фаолияти ҳолатини мониторингини ўтказиб, Ўзбекистондаги ишбилармонлик фаоллиги индексини (ИФИ), шунингдек, республика ҳудудларидаги ишбилармонлик фаоллигининг кўрсаткичини аниқлайди.

ИФИ узоқ вақтдан бери Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази томонидан ҳисоблаб чиқилган ва қуйидаги таркибий қисмларни ҳисоблашга асосланган: банк ҳисобварақларидаги хўжалик юритувчи субъектлар операциялари интенсивлиги, фаолият юритаётган хўжалик юритувчи субъектлар сони, хомашё сотиб олиш динамикаси товар биржаси, товар белгиларини рўйхатдан ўтказиш.

Пандемия даврида ИФИ ўтган йилнинг апрель ва июль ойларини ўтган ой билан таққослаганда иқтисодий фаоллик пасайганлиги кузатилди, бу эса ушбу ойлар давомида карантин чекловларининг жорий этилиши ва қисман тикланиши билан боғлиқ эди. Кейин ушбу кўрсаткичнинг ўсиб бориши кузатилди. ИФИнинг энг кескин ўсиши шу йилнинг февраль ойида кузатилди, бу кўрсаткич январь ойига нисбатан 9,9 фоизга ва ўтган йилнинг февралига нисбатан 3,4 фоизга ўсган. Бу пандемия билан боғлиқ фаолликнинг пасайиши муваффақиятли бартараф этилаётганлигини кўрсатади.

Индекснинг февраль ойидаги ўсиши январь ойига нисбатан хўжалик юритувчи субъектларнинг банк ҳисобварақларидаги операциялар сонининг 19,6 фоизга, фаолият юритаётган хўжалик субъектлар сонининг 1,3 фоизга, товар биржасида хомашё сотиб олишнинг 6,8 фоизга, шунингдек юридик шахслар томонидан рўйхатдан ўтган товар белгилари ва савдо номлари сонининг 0,5 фоизга осиши билан боғлиқ. Ҳудудий жиҳатдан февраль ойида 11 та ҳудудда январ ойига нисбатан ИФИ ўсиши қайд этилди. Энг сезиларли ўсиш Фарғона (51,3 фоиз), Бухоро (44,1), Самарқанд (35,2) вилоятларида ва Қорақалпоғистон Республикасида (34,5) кузатилди.

Ҳудудлар кесимида ишбилармонлик фаоллигининг кўрсаткичи ҳар ойда Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази томонидан республиканинг барча ҳудудларида Давлат божхона қўмитаси, Давлат солиқ қўмитаси, Марказий банки ва Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси операцион маълумотлари мониторинги асосида ҳисобланади. Ушбу кўрсаткич, шунингдек, жорий йилнинг март ойида ҳудудларда ишбилармонлик фаоллигининг сезиларли даражада ошганлигини намойиш этади.

Шундай қилиб, республиканинг солиқ тушумлари ҳажми жорий йилнинг 1 январидан 31 мартигача бўлган даврда ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 23,4 фоизга ошди. Солиқ тушумларининг сезиларли даражада ўсиши Навоий (29,8 фоиз), Жиззах (27,6 га), Хоразм (26,2 га), Сирдарё (26 га), Тошкент (17,5 га), Самарқанд (16, 9 га), Қашқадарё (14,2 га), Фарғона (12,3 га), Сурхондарё (9,9 га) вилоятлари ва Тошкент (22,2 га) қайд этилди. Бу пандемиядан кейин ишбилармонлик фаоллигининг тикланиши ва аҳоли ва бизнесга солиқ юкини оширмасдан солиқ йиғиш кўпайганлигини кўрсатади.

Март ойида божхона тўловларидан тушумлар ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 36,5 фоизга ошди. Шу билан бирга, экспортнинг динамик ўсиши кузатилмоқда, унинг ҳажми ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 21,8 фоизга ўсди. Жиззах вилоятида экспорт ҳажмининг ўсиши 94,1 фоизни, Сирдарё – 88 фоизни, Aндижон - 57,4 фоизни, Бухоро - 51,1 фоизни, Тошкент - 40,1 фоизни, Хоразм - 27,6 фоизни, Фарғона - 18,7 фоизни, Самарқанд – 17,4 фоизни ва Қорақалпоғистон Республикасида - 21,5 фоизни ташкил этди. Ушбу маълумотлар ташқи савдо операциялари фаоллашганини (ташқи савдо айланмасининг энг катта ҳажми Хитой, Россия ва Қозоғистон билан қайд этилган), шунингдек, ички бизнес учун имкониятлар ошганлигидан далолат беради. Умуман олганда, бугунги кунда Ўзбекистон дунёнинг деярли барча давлатлари билан савдо алоқаларини тиклади.

Ишбилармонлик фаолиятининг муҳим кўрсаткичи унинг иқтисодий ўсиш даврида кузатиладиган инвестиция ва операцияларни кенгайтириш учун зарур бўлган кредитларга бўлган эҳтиёжидир. Шу нуқтаи назардан, февраль ойида тижорат банклари томонидан берилган кредитлар ҳажми 12,7 фоизга ошганлиги аҳамиятли.

Ишбилармонлик фаоллигининг ўсиши тадбиркорлик субъектлар ўртасидаги битимларнинг кўпайишидан ҳам далолат беради. Шундай қилиб, жорий йилнинг март ойида Ўзбекистон республика товар-хомашё биржасидаги битимлар ҳажми 2020 йил мартига нисбатан 48 фоизга ошди. Шу билан бирга, энг катта ўсиш Бухоро вилоятида - 86,4 фоиз, Тошкентда - 69,6 фоиз, Наманганда - 63,3 фоиз, Фарғонада - 51,1 фоиз, Сирдарёда - 39,8 фоиз, Хоразмда – 39 фоиз, Қашқадарёда - 30,1 фоиз ва Тошкентда - 96,7 фоиз кузатилди.

Ишбилармонлик муҳитининг ҳолати

2020 йил апрель ойидан бошлаб Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази кичик ва ўрта бизнес вакиллари билан суҳбатлашиш орқали доимий равишда мамлакатда ишбилармонлик муҳитининг ҳолатини ва келгуси уч ойлик ривожланиш истиқболлари бўйича кутишларини баҳоламоқда. Ойлик ҳисоб-китоб Германиянинг Мюнхендаги IFO институти томонидан ишлаб чиқилган ишбилармонлик муҳити индекслари методологиясига асосланган бўлиб, саноат, қишлоқ хўжалиги, қурилиш ва хизмат кўрсатиш каби тўртта соҳада 1000 га яқин кичик ва ўрта бизнес корхоналарини қамраб олади.

Бизнес-иқлимнинг консолидацияланган кўрсаткичи тадбиркорларнинг ҳозирги ҳолатга нисбатан кайфиятини тавсифловчи бизнес кўрсаткичи ва келгуси уч ой давомида ўз бизнесларини ривожлантириш учун ҳозирги ҳолати кўрсаткичлари асосида ишлаб чиқилган бўлиб, бу тадбиркорларнинг истиқболлари тўғрисида кутишларини акс эттиради. Бизнес-иқлим кўрсаткичлари -100 дан 100 гача бўлиши мумкин.

Дастлаб 2020 йил апрелида ҳисобланган Бизнес-иқлим индекси 35 балл, субиндикаторлар: ҳозирги ҳолат - 27 балл, истиқболларни кутиш - 43 балл. Июнь ойида ишбилармонлик муҳити кўрсаткичи 22 пунктга тушиб кетди ва қўллаб-қувватлаш чоралари ва карантиннинг заифлашувидан сўнг у 51 пунктга кўтарилди. 2020 йил июль ва ноябр ойлари орасида ишбилармонлик муҳити кўрсаткичи 37 дан 49 пунктгача барқарор бўлиб қолди. 2020 йил декабридан бошлаб у 52 пунктга, 2021 йил январида эса 69 га кўтарилди.

Қуйида республикадаги 1700 та корхонада ўтказилган сўровнома асосида ҳисобланган февраль ойининг сўнгги маълумотлари келтирилган. Ишбилармонлик муҳитининг консолидацияланган кўрсаткичи 60 баллни ташкил этди, бу ўтган йилнинг апрелидаги инқироз даврига нисбатан деярли икки баравар кўпдир. Мамлакатдаги ишбилармонлик муҳитининг ушбу ҳолати ижобий деб баҳоланмоқда. Тармоқ контекстида ишбилармонлик муҳитининг кўрсаткичи қишлоқ хўжалигида 68 баллни, хизмат кўрсатишда 59 баллни, қурилишда 65 баллни ва саноатда 52 баллни ташкил этди.

Таъкидлаш жоизки, жорий йилнинг февраль ойида индикаторни ҳудудлар нуқтаи назаридан баҳолаш биринчи марта ўтказилди. Наманган (67 балл), Фарғона (67 балл), Сурхондарё (66 балл) ва Aндижон (66 балл) вилоятларида ишбилармонлик муҳитининг таркибий кўрсаткичларининг юқори кўрсаткичлари қайд этилди. Навоий вилояти (45 балл), Қорақалпоғистон Республикаси (49 балл) ва Тошкент (49 балл) кўрсаткичлари мамлакат ўртача кўрсаткичидан нисбатан паст.

Бизнеснинг ҳозирги ҳолати кўрсаткичи февраль ойида 44 баллни ташкил этди. Саноат соҳасида тадбиркорлар ўртасидаги вазият сезиларли даражада яхшиланди: ўтган ойга нисбатан 10 пунктга ўсди. Хизмат кўрсатиш соҳасида қиймат аввалги даражада сақланиб қолди. Ҳозирги ҳолат кўрсаткичининг нисбатан юқори кўрсаткичлари Бухоро (56 балл) ва Сирдарё (53 балл) вилоятларида қайд этилди. Наманган, Жиззах ва Хоразм вилоятларида 51 баллни ташкил этди.

Товарлар / хизматларга бўлган талаб яхшиланганлиги тўғрисида хабар берган корхоналарнинг нисбатан юқори улуши Aндижон вилоятида (44 фоиз) қайд этилган, Тошкент шаҳрида эса нисбатан паст улуши (25 фоиз). Ишчилар сонининг кўпайганлигини эълон қилган корхоналарнинг нисбатан юқори улуши Қашқадарё вилоятида (27 фоиз), энг паст кўрсаткич Тошкент шаҳрида (13 фоиз) қайд этилган.

Февраль ойида бизнесни ривожлантириш истиқболларини кутиш кўрсаткичи 77 баллни ташкил этди, бу оптимистик кутишлардан далолат беради. Респондентларнинг 79 фоизи ўз бизнесининг истиқболлари яхшиланади, 18 нафари ўзгармайди ва фақат 3 фоизи ёмонлашишини тахмин қилмоқда. Ҳозирги ҳолатдан фарқли ўлароқ, энг оптимистик кутишларни бизнес субъектлар томонидан қишлоқ хўжалиги (87 балл) ва қурилиш соҳаси (85 балл) шакллантиради.

Ҳудудлар орасида кутиш кўрсаткичининг энг юқори кўрсаткичлари Aндижон (92 балл), Қашқадарё (90 балл) ва Фарғона (89 балл) вилоятларида қайд этилди. Товарлар / хизматларга талабнинг кутилаётган яхшиланиши тўғрисида хабар берган корхоналарнинг энг юқори улуши Фарғона (84 фоиз) ва Aндижон (81 фоиз) вилоятларида қайд этилди.

Умуман олганда, бизнеснинг ҳозирги ҳолати қийматлари ва унинг ривожланиш истиқболларини кутиш ўртасидаги боғлиқлик қуйидагиларни англатади: тадбиркорлик субъектларининг баҳоларига кўра, иқтисодий ривожланишнинг ижобий тенденциялари яқин уч ой ичида давом этади. Шундай қилиб, ишбилармонлик муҳитининг кўрсаткичлари салбий табиий ҳодисаларга қарамай, жорий йилда иқтисодий тикланишнинг барқарор хусусиятидан далолат беради.

Кўчмас мулк ва автомобилларни сотиш динамикаси

Кўчмас мулк ва автомашиналар каби қимматбаҳо маҳсулотларни сотиш динамикаси нафақат ушбу бозорлардаги вазиятнинг кўрсаткичи, балки бутун иқтисодиётдаги ишлар ҳолатининг муҳим кўрсаткичидир, чунки аҳолининг молиявий маблағлари даражасини, шунингдек, инвестиция имкониятларини акс эттиради. Шу сабабли Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази доимий равишда кўчмас мулк ва автомобил бозорларидаги талаб ўзгаришини таҳлил қилиб келмоқда. Жорий йилнинг январь-февраль ойларида уларга бўлган талабнинг ўсиши Ўзбекистонда иқтисодий фаолликни тиклаш кўрсаткичларидан биридир.

Кўчмас мулк бозорининг динамикаси шуни кўрсатадики, карантин чекловларини жорий этиш натижасида иқтисодий фаолият кескин пасайган. Хусусан, ўтган йилнинг апрель ойида локдаун кўчмас мулкка бўлган талабнинг 2019 йилнинг шу даврига нисбатан 87,1 фоизга (пойтахтда - 94,2 фоиз ва Тошкент вилоятида - 89,8 фоизга) камайишига олиб келди. Жорий йилда кўчмас мулк бозори барқарор ўсишни намойиш этмоқда. Шундай қилиб, жорий йилнинг март ойида мамлакатимизда тузилган кўчмас мулк шартномалари сони февраль ойига нисбатан ўзгаришсиз қолди ва 20,2 мингтани ташкил этди, бу эса ўтган йилнинг март ойига нисбатан 34,4% га кўпдир.

Кўчмас мулк бозорининг 30% дан ортиғини ташкил этувчи Тошкент шаҳрида тузилган олди-сотди шартномалари сони 6,17 мингтани ташкил этди, бу жорий йилнинг февраль ойига нисбатан 0,9% га камдир. Шу билан бирга, 2020 йилнинг шу даврига нисбатан ўсиш 32,6 фоизни ташкил этди, бу ўз навбатида кўчмас мулкка бўлган талабнинг узоқ муддатли тенденциясига қайтганлигини ҳам кўрсатади.

Автомобил бозорида бироз мураккаброқ расм кўринди. 2020 йилнинг март ойи ўрталаридан карантин тадбирларини жорий этиш натижасида март ойида рўйхатдан ўтган ва қайта рўйхатдан ўтган автомобиллар сони 2019 йилнинг шу даврига нисбатан 17,3 фоизга (ўтган ойга нисбатан 34,6 фоизга), апрель ойида эса 73,8 фоизга (ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 63,1 фоизга) камайди. Aвтомобил бозоридаги вазият май ойидан бошлаб тиклана бошлади. Июнь ойида автомобиллар савдоси 2019 йилнинг шу даврига нисбатан 14,8 фоизга, сентябрда - 29,5 фоизга, октябрда - 19,2 фоизга, ноябрда – 9 фоизга ва декабрда - 10 фоизга ошди.

Март ойида аҳолининг автомобил бозоридаги талаби кетма-кет иккинчи ойда ўртача ўсишни кўрсатди ва жорий йилнинг февраль ойига нисбатан 7,7 фоизга ўсди, 2020 йил мартига нисбатан 47,4 фоизга ўсди, республикадаги локдаун натижасида сотиш ўтган ойга нисбатан 34,6 фоизга камайди.

Ҳисобот даврида Қорақалпоғистон Республикаси (31,5%), Хоразм (30,5%), Жиззах (23,5%) вилоятларида рўйхатдан ўтган ва қайта рўйхатдан ўтган автомобиллар сони тез суръатларда ўсди. Шундай қилиб, автомобил бозори ҳам барқарор тикланиш жараёнларини намойиш этмоқда.

***

Вазиятнинг маълум бир иқтисодий йўналишда ривожланишини баҳолаш учун мўлжалланган маҳаллий хусусиятга эга кўрсаткичлар ишлаб чиқилмоқда.

Масалан, Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази асосий озиқ-овқат маҳсулотлари: гўшт ва сут маҳсулотлари, сабзавотлар, мевалар, полиз, дуккакли экинлар, гуруч, ун, макарон, сабзавот, сариёғ ва шакар нархлари асосида истеъмол саватига ҳафталик озиқ-овқат нархлари индексини ишлаб чиқди. Ягона индексни тузишда мамлакат аҳолисининг истеъмол қилиш одатларини тавсифловчи вазндан фойдаланилади (аҳоли орасида ушбу маҳсулотни истеъмол қилиш даражаси қанча кўп бўлса, оғирлиги шунча юқори бўлади). Aммо ҳозирга қадар истеъмол саватининг параметрлари расмий даражада тасдиқланмаган.

Шундай қилиб, шуни таъкидлаш мумкинки, сўнгги йилларда Ўзбекистонда иқтисодий кўрсаткичлар сифатида ишлатиладиган воситалар доираси сезиларли даражада кенгайтирилди ва бу йўналишдаги ишлар фаол давом этмоқда. Ҳам асосий макроиқтисодий кўрсаткичлар, ҳам сўнгги йилларда киритилган кўрсаткичлар ўтган йилги локдаун пайтида кескин иқтисодий таназзулдан кейин тикланиш жараёнларининг ишончли ижобий динамикасини аниқ кўрсатмоқда. Бундан ташқари, барча кўрсаткичлар бўйича кўрсаткичларнинг ўзгаришини батафсил таҳлил қилиш иқтисодиётни тиклаш динамикасида ҳукуматнинг бизнесни ва аҳолини қўллаб-қувватлаш бўйича чораларининг асосий ролини аниқ кўрсатиб беради.

Обид Ҳакимов, Ўзбекистон Республикаси Президент Администрацияси ҳузуридаги Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази директори

"Правда Востока" газетаси, №79(29583) 2021 й. 21 апрель

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар