O‘zbekiston tiklanish ko‘rsatkichlarida

O‘zbekiston tiklanish ko‘rsatkichlarida

Mamlakatimiz pandemiyaning eng og‘ir yilini muvaffaqiyatli tugatdi: koronavirus tarqalishiga qarshi kurashda va salbiy iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlarni minimallashtirish nuqtai nazaridan. O‘tgan yili iqtisodiy o‘sish 1,6 foizni tashkil etdi, qishloq xo‘jaligi sohasida ishlab chiqarish hajmi 3 foizga, xizmat ko‘rsatish sohasi 2,3 foizga, sanoat 0,7 foizga o‘sdi. Joriy yilda esa iqtisodiyot va aholi daromadlari tiklanmoqda.

Shunga qaramay, ommaviy axborot vositalarida kundalik hayotda iqtisodiy tiklanish bo‘lmaydi degan fikrlar ba’zan uchrab turadi. Shuningdek, rasmiy iqtisodiy ko‘rsatkichlar iqtisodiy vaziyatni to‘liq aks ettirmasligi va boshqa mamlakatlarda iqtisodiy ko‘rsatkichlar soni O‘zbekistondagi ko‘rsatkichlardan ancha yuqori ekanligi ko‘rsatilgan.

Ushbu nuqtai nazar to‘g‘ri emas. YaIM, inflyasiya, ishsizlik va boshqalar kabi asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga kelsak, so‘nggi yillarda ularni hisoblash metodologiyasi sezilarli darajada takomillashtirildi. Shu munosabat bilan, 2018 yilda YaIM qayta hisoblab chiqilgan. Va bugungi kunda ushbu ko‘rsatkichlar bo‘yicha hisob-kitoblarning ishonchliligi xalqaro talablar va standartlarga to‘liq mos keladi.

So‘nggi paytlarda O‘zbekistonda real vaqt rejimida va doimiy ravishda kuzatilayotgan ko‘plab yangi ko‘rsatkichlar paydo bo‘ldi, bu esa iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda sodir bo‘layotgan jarayonlar va tendensiyalar to‘g‘risida to‘liq va xolisona tasavvurga ega bo‘lishga imkon beradi. Asosiy makroiqtisodiy va yangi qo‘shimcha ko‘rsatkichlari iqtisodiyotda jadal rivojlanib borayotgan tiklanish jarayonlaridan dalolat beradi.

Iqtisodiy ko‘rsatkichlar - bu milliy iqtisodiyotning holati va rivojlanishi va iqtisodiy siklning u yoki bu bosqichida joylashishini aks ettiruvchi ko‘rsatkichlar. Eng ommaboplar qatoriga YaIM, inflyasiya, oltin-valyuta zaxiralari hajmi, qayta moliyalash stavkasi, hukumat qarzlari hajmi, to‘lov balansining holati, ishsizlik darajasi, shuningdek, bir qator pul ko‘rsatkichlari kiradi.

Mustaqil tashkilotlar va muassasalar tomonidan hisoblab chiqilgan iqtisodiy ko‘rsatkichlar ham mavjud. Bular ishlab chiqarish faoliyati ko‘rsatkichlari, iste’molchilarning kayfiyati, biznesga bo‘lgan ishonch, iqtisodiy kutishlar va boshqalar. Umuman olganda, iqtisodiy ko‘rsatkichlar yalpi iqtisodiy faoliyatdagi o‘zgarishlarni ko‘rsatadi.

Yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, iqtisodiy bayonotlarda aniqlangan asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar O‘zbekiston iqtisodiyotining tiklanishiga ishora qilmoqda.

So‘nggi yillarda kiritilgan yangi qo‘shimcha ko‘rsatkichlar quyida keltirilgan.

O‘zbekiston fuqarolarini tinglash

2018 yildan boshlab Jahon banki ko‘magida Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi va Taraqqiyot strategiyasi markazi tomonidan amalga oshirilayotgan "O‘zbekiston fuqarolarini tinglash" loyihasi amalga oshirilmoqda. Ushbu loyiha doirasida respublika bo‘ylab har oy 1500 xonadondan respondentlar o‘rtasida so‘rovnomalar o‘tkaziladi, unda O‘zbekiston hududlaridagi 600 ta mahalla raislari ham ishtirok etadi.

2020 yilning mart oyida birinchi umummilliy karantin joriy etilishi ortidan loyiha pandemiyaning fuqarolar ijtimoiy-iqtisodiy farovonligi va psixologik salomatligiga ta’sirini ham kuzatishni boshladi. Inqiroz boshlanganidan buyon jami 18 000 dan ortiq uy xo‘jaliklari o‘rtasida so‘rovlar o‘tkazdi.

2021 yil 12 martda pandemiyaning 2020 yil aprelidan 2021 yil yanvarigacha bo‘lgan davrda mamlakat fuqarolarining ijtimoiy-iqtisodiy holati va sog‘lig‘iga ta’sirini o‘rganish natijalari taqdim etildi.

Shunday qilib, tadqiqot natijalariga ko‘ra, 2020 yilning so‘nggi oylarida mahalla raislari fuqarolarning ijtimoiy yordam bo‘yicha murojaatlari soni kamaygani haqida xabar berishdi. Bolali oilalarga (0 yoshdan 2 yoshgacha) bolalarni parvarish qilish bo‘yicha nafaqa olish uchun yangi murojaatlar soni kamaydi: mahallalarning 58 foizida (2020 yil) kuzatilgan bo‘lsa, 2021 yilning yanvar oyida bu raqam 28 foizni tashkil etdi. Bolali kam ta’minlangan (2 yoshdan oshgan) oilalar uchun imtiyozlar bo‘yicha yangi arizalar soni shu davr mobaynida mahallalarning 51 foizdan 32 foizga tushgan.

Shuni ta’kidlash kerakki, fuqarolarning shoshilinch va ijtimoiy yordam so‘rab qilgan murojaatlarining kamayishi ijobiy tendensiya sifatida qaralishi mumkin, chunki bu aholining iqtisodiy ahvoli izchil yaxshilanayotganligi ko‘rsatkichlaridan biridir, bunda uy xo‘jaliklari tomonidan tashqi yordamga ehtiyoji kamayib borayotganligidan darak beradi. Umuman olganda 2020 yil aprel oyidan buyon, taxminan 5,2 million kishiga shoshilinch yordam ko‘rsatilgan. Ularga nafaqalar, vaucherlar (68%) yoki bir martalik pul mablag‘i (29%) shaklida davlat tomonidan yordam berilgan.

2020 yilning aprel oyida respondentlarning yarmidan kamrog‘i ularning oila a’zolaridan biri karantin boshlanganidan keyin ishni davom ettirish imkoniyatiga ega bo‘lganini qayd etdi. Ish bilan bandlik bo‘yicha dastlabki uzilishlarning aksariyati vaqtinchalik bo‘lgan bo‘lsada, 2020 yilda tiklanish darajasi karantingacha bo‘lgan darajadan past bo‘lgan.

Ushbu “O‘zbekiston fuqarolarini tinglash” loyihasini amalga oshirish davomida to‘plangan ma’lumotlar fuqarolar o‘rtasida kambag‘allikni kamaytirish, aholining zaif qatlamlari uchun pandemiyaning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini yumshatish bo‘yicha hukumat chora-tadbirlarini ishlab chiqishda, shuningdek, inqirozdan keyingi davrda O‘zbekiston iqtisodiyotini tiklash dasturlarini rejalashtirishda hisobga olinadi.

Pandemiyaning kichik va o‘rta biznesga ta’siri

Respublika iqtisodiyotida muhim rol o‘ynaydigan kichik va o‘rta biznes COVID-19 va karantin cheklovlari sharoitida eng zaiflardan biriga aylandi. Pandemiyaning ushbu sohasiga salbiy ta’sirining oqibatlari va uni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha hukumat tomonidan ko‘rilgan chora-tadbirlar samaradorligini baholash uchun Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi Birlashgan Millatlar Tashkilotining O‘zbekistondagi Taraqqiyot Dasturi (BMTTD) bilan birgalikda 2020 yil iyun va oktyabr oylarida O‘zbekistonning barcha 14 ta hududlarida kichik va o‘rta biznes sub’yektlari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovlar asosida tadqiqotlar olib bordi.

Iyun oyida o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, ushbu sohadagi korxonalarning asosiy qismi (78 foiz) o‘z biznes faoliyatini to‘xtatmagan. Ishdan bo‘shatish kamdan-kam uchragan. Aholiga turar joy (mehmonxona biznesi) va ovqatlanish uchun xizmat ko‘rsatish sohalari eng ko‘p zarar ko‘rgan. Qishloq xo‘jaligi, o‘rmon xo‘jaligi va baliqchilik eng kam zarar ko‘rgan. Kichik va o‘rta biznesning sezilarli qismi (64 foiz) pandemiya boshlanganidan beri o‘z biznesini rivojlantirish rejalarini o‘zgartirmagan. Korxonalarning atigi besh-olti foizigina biznes yuritishning yangi shakllarini o‘zlashtirishni boshladilar va tovar va xizmatlarning yangi turlarini o‘zlashtirishni jadallashtirdilar.

Tadqiqot davomida, shuningdek, biznesni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan hukumat chora-tadbirlari samaradorligi baholandi. Samarali chora-tadbirlar guruhiga qisqa muddatli kreditlar (bir yilgacha), davlat aktivlari uchun ijara to‘lovlari, ijtimoiy to‘lovlar va mehnat daromadlari bo‘yicha soliqlar, QQS va aksiz solig‘i, shuningdek, kompaniyalar xodimlariga ijtimoiy yordamning (har biri 5 million so‘mdan) bir martalik to‘lovlari bo‘yicha foiz stavkalarining pasayishi kiradi. Nisbatan samarali chora-tadbirlarga kredit va soliq ta’tillari, hukumat kafolatlarini uzaytirish (barchasi bir yil muddatga), bojxona ta’riflarini oshirish orqali importdan himoya qilish va xodimlarga soliq ta’tillari kiradi.

Tadbirkorlarning ishbilarmonlik faoliyati

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi har oyda respublikadagi va hududiy darajadagi ishbilarmonlik faoliyati holatini monitoringini o‘tkazib, O‘zbekistondagi ishbilarmonlik faolligi indeksini (IFI), shuningdek, respublika hududlaridagi ishbilarmonlik faolligining ko‘rsatkichini aniqlaydi.

IFI uzoq vaqtdan beri Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi tomonidan hisoblab chiqilgan va quyidagi tarkibiy qismlarni hisoblashga asoslangan: bank hisobvaraqlaridagi xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar operatsiyalari intensivligi, faoliyat yuritayotgan xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar soni, xomashyo sotib olish dinamikasi tovar birjasi, tovar belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish.

Pandemiya davrida IFI o‘tgan yilning aprel va iyul oylarini o‘tgan oy bilan taqqoslaganda iqtisodiy faollik pasayganligi kuzatildi, bu esa ushbu oylar davomida karantin cheklovlarining joriy etilishi va qisman tiklanishi bilan bog‘liq edi. Keyin ushbu ko‘rsatkichning o‘sib borishi kuzatildi. IFIning eng keskin o‘sishi shu yilning fevral oyida kuzatildi, bu ko‘rsatkich yanvar oyiga nisbatan 9,9 foizga va o‘tgan yilning fevraliga nisbatan 3,4 foizga o‘sgan. Bu pandemiya bilan bog‘liq faollikning pasayishi muvaffaqiyatli bartaraf etilayotganligini ko‘rsatadi.

Indeksning fevral oyidagi o‘sishi yanvar oyiga nisbatan xo‘jalik yurituvchi sub’yektlarning bank hisobvaraqlaridagi operatsiyalar sonining 19,6 foizga, faoliyat yuritayotgan xo‘jalik sub’yektlar sonining 1,3 foizga, tovar birjasida xomashyo sotib olishning 6,8 foizga, shuningdek yuridik shaxslar tomonidan ro‘yxatdan o‘tgan tovar belgilari va savdo nomlari sonining 0,5 foizga osishi bilan bog‘liq. Hududiy jihatdan fevral oyida 11 ta hududda yanvar oyiga nisbatan IFI o‘sishi qayd etildi. Eng sezilarli o‘sish Farg‘ona (51,3 foiz), Buxoro (44,1), Samarqand (35,2) viloyatlarida va Qoraqalpog‘iston Respublikasida (34,5) kuzatildi.

Hududlar kesimida ishbilarmonlik faolligining ko‘rsatkichi har oyda Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi tomonidan respublikaning barcha hududlarida Davlat bojxona qo‘mitasi, Davlat soliq qo‘mitasi, Markaziy banki va O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi operatsion ma’lumotlari monitoringi asosida hisoblanadi. Ushbu ko‘rsatkich, shuningdek, joriy yilning mart oyida hududlarda ishbilarmonlik faolligining sezilarli darajada oshganligini namoyish etadi.

Shunday qilib, respublikaning soliq tushumlari hajmi joriy yilning 1 yanvaridan 31 martigacha bo‘lgan davrda o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 23,4 foizga oshdi. Soliq tushumlarining sezilarli darajada o‘sishi Navoiy (29,8 foiz), Jizzax (27,6 ga), Xorazm (26,2 ga), Sirdaryo (26 ga), Toshkent (17,5 ga), Samarqand (16, 9 ga), Qashqadaryo (14,2 ga), Farg‘ona (12,3 ga), Surxondaryo (9,9 ga) viloyatlari va Toshkent (22,2 ga) qayd etildi. Bu pandemiyadan keyin ishbilarmonlik faolligining tiklanishi va aholi va biznesga soliq yukini oshirmasdan soliq yig‘ish ko‘payganligini ko‘rsatadi.

Mart oyida bojxona to‘lovlaridan tushumlar o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 36,5 foizga oshdi. Shu bilan birga, eksportning dinamik o‘sishi kuzatilmoqda, uning hajmi o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 21,8 foizga o‘sdi. Jizzax viloyatida eksport hajmining o‘sishi 94,1 foizni, Sirdaryo – 88 foizni, Andijon - 57,4 foizni, Buxoro - 51,1 foizni, Toshkent - 40,1 foizni, Xorazm - 27,6 foizni, Farg‘ona - 18,7 foizni, Samarqand – 17,4 foizni va Qoraqalpog‘iston Respublikasida - 21,5 foizni tashkil etdi. Ushbu ma’lumotlar tashqi savdo operatsiyalari faollashganini (tashqi savdo aylanmasining eng katta hajmi Xitoy, Rossiya va Qozog‘iston bilan qayd etilgan), shuningdek, ichki biznes uchun imkoniyatlar oshganligidan dalolat beradi. Umuman olganda, bugungi kunda O‘zbekiston dunyoning deyarli barcha davlatlari bilan savdo aloqalarini tikladi.

Ishbilarmonlik faoliyatining muhim ko‘rsatkichi uning iqtisodiy o‘sish davrida kuzatiladigan investitsiya va operatsiyalarni kengaytirish uchun zarur bo‘lgan kreditlarga bo‘lgan ehtiyojidir. Shu nuqtai nazardan, fevral oyida tijorat banklari tomonidan berilgan kreditlar hajmi 12,7 foizga oshganligi ahamiyatli.

Ishbilarmonlik faolligining o‘sishi tadbirkorlik sub’yektlar o‘rtasidagi bitimlarning ko‘payishidan ham dalolat beradi. Shunday qilib, joriy yilning mart oyida O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasidagi bitimlar hajmi 2020 yil martiga nisbatan 48 foizga oshdi. Shu bilan birga, eng katta o‘sish Buxoro viloyatida - 86,4 foiz, Toshkentda - 69,6 foiz, Namanganda - 63,3 foiz, Farg‘onada - 51,1 foiz, Sirdaryoda - 39,8 foiz, Xorazmda – 39 foiz, Qashqadaryoda - 30,1 foiz va Toshkentda - 96,7 foiz kuzatildi.

Ishbilarmonlik muhitining holati

2020 yil aprel oyidan boshlab Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi kichik va o‘rta biznes vakillari bilan suhbatlashish orqali doimiy ravishda mamlakatda ishbilarmonlik muhitining holatini va kelgusi uch oylik rivojlanish istiqbollari bo‘yicha kutishlarini baholamoqda. Oylik hisob-kitob Germaniyaning Myunxendagi IFO instituti tomonidan ishlab chiqilgan ishbilarmonlik muhiti indekslari metodologiyasiga asoslangan bo‘lib, sanoat, qishloq xo‘jaligi, qurilish va xizmat ko‘rsatish kabi to‘rtta sohada 1000 ga yaqin kichik va o‘rta biznes korxonalarini qamrab oladi.

Biznes-iqlimning konsolidatsiyalangan ko‘rsatkichi tadbirkorlarning hozirgi holatga nisbatan kayfiyatini tavsiflovchi biznes ko‘rsatkichi va kelgusi uch oy davomida o‘z bizneslarini rivojlantirish uchun hozirgi holati ko‘rsatkichlari asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, bu tadbirkorlarning istiqbollari to‘g‘risida kutishlarini aks ettiradi. Biznes-iqlim ko‘rsatkichlari -100 dan 100 gacha bo‘lishi mumkin.

Dastlab 2020 yil aprelida hisoblangan Biznes-iqlim indeksi 35 ball, subindikatorlar: hozirgi holat - 27 ball, istiqbollarni kutish - 43 ball. Iyun oyida ishbilarmonlik muhiti ko‘rsatkichi 22 punktga tushib ketdi va qo‘llab-quvvatlash choralari va karantinning zaiflashuvidan so‘ng u 51 punktga ko‘tarildi. 2020 yil iyul va noyabr oylari orasida ishbilarmonlik muhiti ko‘rsatkichi 37 dan 49 punktgacha barqaror bo‘lib qoldi. 2020 yil dekabridan boshlab u 52 punktga, 2021 yil yanvarida esa 69 ga ko‘tarildi.

Quyida respublikadagi 1700 ta korxonada o‘tkazilgan so‘rovnoma asosida hisoblangan fevral oyining so‘nggi ma’lumotlari keltirilgan. Ishbilarmonlik muhitining konsolidatsiyalangan ko‘rsatkichi 60 ballni tashkil etdi, bu o‘tgan yilning aprelidagi inqiroz davriga nisbatan deyarli ikki baravar ko‘pdir. Mamlakatdagi ishbilarmonlik muhitining ushbu holati ijobiy deb baholanmoqda. Tarmoq kontekstida ishbilarmonlik muhitining ko‘rsatkichi qishloq xo‘jaligida 68 ballni, xizmat ko‘rsatishda 59 ballni, qurilishda 65 ballni va sanoatda 52 ballni tashkil etdi.

Ta’kidlash joizki, joriy yilning fevral oyida indikatorni hududlar nuqtai nazaridan baholash birinchi marta o‘tkazildi. Namangan (67 ball), Farg‘ona (67 ball), Surxondaryo (66 ball) va Andijon (66 ball) viloyatlarida ishbilarmonlik muhitining tarkibiy ko‘rsatkichlarining yuqori ko‘rsatkichlari qayd etildi. Navoiy viloyati (45 ball), Qoraqalpog‘iston Respublikasi (49 ball) va Toshkent (49 ball) ko‘rsatkichlari mamlakat o‘rtacha ko‘rsatkichidan nisbatan past.

Biznesning hozirgi holati ko‘rsatkichi fevral oyida 44 ballni tashkil etdi. Sanoat sohasida tadbirkorlar o‘rtasidagi vaziyat sezilarli darajada yaxshilandi: o‘tgan oyga nisbatan 10 punktga o‘sdi. Xizmat ko‘rsatish sohasida qiymat avvalgi darajada saqlanib qoldi. Hozirgi holat ko‘rsatkichining nisbatan yuqori ko‘rsatkichlari Buxoro (56 ball) va Sirdaryo (53 ball) viloyatlarida qayd etildi. Namangan, Jizzax va Xorazm viloyatlarida 51 ballni tashkil etdi.

Tovarlar / xizmatlarga bo‘lgan talab yaxshilanganligi to‘g‘risida xabar bergan korxonalarning nisbatan yuqori ulushi Andijon viloyatida (44 foiz) qayd etilgan, Toshkent shahrida esa nisbatan past ulushi (25 foiz). Ishchilar sonining ko‘payganligini e’lon qilgan korxonalarning nisbatan yuqori ulushi Qashqadaryo viloyatida (27 foiz), eng past ko‘rsatkich Toshkent shahrida (13 foiz) qayd etilgan.

Fevral oyida biznesni rivojlantirish istiqbollarini kutish ko‘rsatkichi 77 ballni tashkil etdi, bu optimistik kutishlardan dalolat beradi. Respondentlarning 79 foizi o‘z biznesining istiqbollari yaxshilanadi, 18 nafari o‘zgarmaydi va faqat 3 foizi yomonlashishini taxmin qilmoqda. Hozirgi holatdan farqli o‘laroq, eng optimistik kutishlarni biznes sub’yektlar tomonidan qishloq xo‘jaligi (87 ball) va qurilish sohasi (85 ball) shakllantiradi.

Hududlar orasida kutish ko‘rsatkichining eng yuqori ko‘rsatkichlari Andijon (92 ball), Qashqadaryo (90 ball) va Farg‘ona (89 ball) viloyatlarida qayd etildi. Tovarlar / xizmatlarga talabning kutilayotgan yaxshilanishi to‘g‘risida xabar bergan korxonalarning eng yuqori ulushi Farg‘ona (84 foiz) va Andijon (81 foiz) viloyatlarida qayd etildi.

Umuman olganda, biznesning hozirgi holati qiymatlari va uning rivojlanish istiqbollarini kutish o‘rtasidagi bog‘liqlik quyidagilarni anglatadi: tadbirkorlik sub’yektlarining baholariga ko‘ra, iqtisodiy rivojlanishning ijobiy tendensiyalari yaqin uch oy ichida davom etadi. Shunday qilib, ishbilarmonlik muhitining ko‘rsatkichlari salbiy tabiiy hodisalarga qaramay, joriy yilda iqtisodiy tiklanishning barqaror xususiyatidan dalolat beradi.

Ko‘chmas mulk va avtomobillarni sotish dinamikasi

Ko‘chmas mulk va avtomashinalar kabi qimmatbaho mahsulotlarni sotish dinamikasi nafaqat ushbu bozorlardagi vaziyatning ko‘rsatkichi, balki butun iqtisodiyotdagi ishlar holatining muhim ko‘rsatkichidir, chunki aholining moliyaviy mablag‘lari darajasini, shuningdek, investitsiya imkoniyatlarini aks ettiradi. Shu sababli Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi doimiy ravishda ko‘chmas mulk va avtomobil bozorlaridagi talab o‘zgarishini tahlil qilib kelmoqda. Joriy yilning yanvar-fevral oylarida ularga bo‘lgan talabning o‘sishi O‘zbekistonda iqtisodiy faollikni tiklash ko‘rsatkichlaridan biridir.

Ko‘chmas mulk bozorining dinamikasi shuni ko‘rsatadiki, karantin cheklovlarini joriy etish natijasida iqtisodiy faoliyat keskin pasaygan. Xususan, o‘tgan yilning aprel oyida lokdaun ko‘chmas mulkka bo‘lgan talabning 2019 yilning shu davriga nisbatan 87,1 foizga (poytaxtda - 94,2 foiz va Toshkent viloyatida - 89,8 foizga) kamayishiga olib keldi. Joriy yilda ko‘chmas mulk bozori barqaror o‘sishni namoyish etmoqda. Shunday qilib, joriy yilning mart oyida mamlakatimizda tuzilgan ko‘chmas mulk shartnomalari soni fevral oyiga nisbatan o‘zgarishsiz qoldi va 20,2 mingtani tashkil etdi, bu esa o‘tgan yilning mart oyiga nisbatan 34,4% ga ko‘pdir.

Ko‘chmas mulk bozorining 30% dan ortig‘ini tashkil etuvchi Toshkent shahrida tuzilgan oldi-sotdi shartnomalari soni 6,17 mingtani tashkil etdi, bu joriy yilning fevral oyiga nisbatan 0,9% ga kamdir. Shu bilan birga, 2020 yilning shu davriga nisbatan o‘sish 32,6 foizni tashkil etdi, bu o‘z navbatida ko‘chmas mulkka bo‘lgan talabning uzoq muddatli tendensiyasiga qaytganligini ham ko‘rsatadi.

Avtomobil bozorida biroz murakkabroq rasm ko‘rindi. 2020 yilning mart oyi o‘rtalaridan karantin tadbirlarini joriy etish natijasida mart oyida ro‘yxatdan o‘tgan va qayta ro‘yxatdan o‘tgan avtomobillar soni 2019 yilning shu davriga nisbatan 17,3 foizga (o‘tgan oyga nisbatan 34,6 foizga), aprel oyida esa 73,8 foizga (o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 63,1 foizga) kamaydi. Avtomobil bozoridagi vaziyat may oyidan boshlab tiklana boshladi. Iyun oyida avtomobillar savdosi 2019 yilning shu davriga nisbatan 14,8 foizga, sentyabrda - 29,5 foizga, oktyabrda - 19,2 foizga, noyabrda – 9 foizga va dekabrda - 10 foizga oshdi.

Mart oyida aholining avtomobil bozoridagi talabi ketma-ket ikkinchi oyda o‘rtacha o‘sishni ko‘rsatdi va joriy yilning fevral oyiga nisbatan 7,7 foizga o‘sdi, 2020 yil martiga nisbatan 47,4 foizga o‘sdi, respublikadagi lokdaun natijasida sotish o‘tgan oyga nisbatan 34,6 foizga kamaydi.

Hisobot davrida Qoraqalpog‘iston Respublikasi (31,5%), Xorazm (30,5%), Jizzax (23,5%) viloyatlarida ro‘yxatdan o‘tgan va qayta ro‘yxatdan o‘tgan avtomobillar soni tez sur’atlarda o‘sdi. Shunday qilib, avtomobil bozori ham barqaror tiklanish jarayonlarini namoyish etmoqda.

***

Vaziyatning ma’lum bir iqtisodiy yo‘nalishda rivojlanishini baholash uchun mo‘ljallangan mahalliy xususiyatga ega ko‘rsatkichlar ishlab chiqilmoqda.

Masalan, Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi asosiy oziq-ovqat mahsulotlari: go‘sht va sut mahsulotlari, sabzavotlar, mevalar, poliz, dukkakli ekinlar, guruch, un, makaron, sabzavot, sariyog‘ va shakar narxlari asosida iste’mol savatiga haftalik oziq-ovqat narxlari indeksini ishlab chiqdi. Yagona indeksni tuzishda mamlakat aholisining iste’mol qilish odatlarini tavsiflovchi vazndan foydalaniladi (aholi orasida ushbu mahsulotni iste’mol qilish darajasi qancha ko‘p bo‘lsa, og‘irligi shuncha yuqori bo‘ladi). Ammo hozirga qadar iste’mol savatining parametrlari rasmiy darajada tasdiqlanmagan.

Shunday qilib, shuni ta’kidlash mumkinki, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda iqtisodiy ko‘rsatkichlar sifatida ishlatiladigan vositalar doirasi sezilarli darajada kengaytirildi va bu yo‘nalishdagi ishlar faol davom etmoqda. Ham asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar, ham so‘nggi yillarda kiritilgan ko‘rsatkichlar o‘tgan yilgi lokdaun paytida keskin iqtisodiy tanazzuldan keyin tiklanish jarayonlarining ishonchli ijobiy dinamikasini aniq ko‘rsatmoqda. Bundan tashqari, barcha ko‘rsatkichlar bo‘yicha ko‘rsatkichlarning o‘zgarishini batafsil tahlil qilish iqtisodiyotni tiklash dinamikasida hukumatning biznesni va aholini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha choralarining asosiy rolini aniq ko‘rsatib beradi.

Obid Hakimov, O‘zbekiston Respublikasi Prezident Administratsiyasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi direktori

"Pravda Vostoka" gazetasi, №79(29583) 2021 y. 21 aprel

Maqolani ulashing

O'xshash yangiliklar