"Mustahkam" rejalar

Toshkentda Islom taraqqiyot banki guruhining yillik yig‘ilishining yakuniy kunida mintaqaviy integratsiya va dengizga kirish imkoniga ega bo‘lmagan mamlakatlarning pandemiyadan keyingi global ishlab chiqarish va savdo zanjirlariga kirish masalalari muhokama qilindi.

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi direktori Obid Hakimov Markaziy Osiyoning asosiy ko‘rsatkichlari, qo‘shni mamlakatlar bilan hamkorlik, shuningdek, qo‘shma transport koridorlaridan foydalanish haqida so‘zlab berdi.

Avvalo, Obid Hakimovning ta’kidlashicha, Markaziy Osiyo mintaqasi 75 milliondan ortiq aholisi bo‘lgan iste’mol bozoriga ega. Bugungi kunda barcha qo‘shni davlatlar bilan hamkorlik faol rivojlanmoqda. Shunday qilib, Qirg‘iziston bilan savdo, sanoat, qishloq xo‘jaligi, transport va infratuzilma sohalarida o‘zaro hamkorlik qilish uchun yo‘l xaritasi qabul qilindi. O‘zbekiston-Qirg‘iziston investitsiya jamg‘armasi 50 million dollarlik ustav kapitali bilan tuzilib, keyinchalik 200 million dollarga oshdi.

"Qo‘shni Respublika bilan savdo hajmi 2016 yildagi 167 million dollardan 2019 yilda 820 million dollarga oshdi. Umumiy qiymati 900 million dollardan ortiq bo‘lgan 50 ta yangi loyiha bo‘yicha kelishuvlarga erishildi", - deya qo‘shimcha qildi ekspert.

"Toshkent - Andijon-O‘sh-Irkeshtam-Qashqar" transport yo‘lagi Qirg‘iziston orqali o‘tadi. Obid Hakimovning qayd etishicha, Toshkent Bishkek va Pekin bilan Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston temir yo‘lini qurish bo‘yicha muhim loyihani amalga oshirishni rejalashtirmoqda. Unga ko‘ra, yangi avtomobil yo‘li masofani 900 km.ga, yetkazib berish vaqtini esa 7-8 kunga qisqartirishi mumkin.

Respublikaning yana bir iqtisodiy hamkori Tojikistondir, u bilan joriy yilning iyun oyida savdo aylanmasini ikki barobar ko‘paytirish uchun yangi "o‘sish nuqtalari" topish bo‘yicha kelishuvga erishildi. 1 milliard dollardan ortiq qiymatdagi shartnomalar va investitsiya shartnomalari imzolangan.

Bundan tashqari, O‘zbekiston-Tojikiston investitsiya kompaniyasi tashkil etilib, ular yetkazib berish hajmini oshirish va o‘zaro ta’minotlar doirasini kengaytirish imkonini beradi. Lekin eng muhimi uchinchi mamlakatlar bozorlariga birgalikda kirish uchun imkoniyatlar topishdir.

Turkmaniston bilan savdo aylanmasi 2016 yildagi 209 million dollardan 2019 yilda 554 million dollargacha oshdi. Savdo, investitsiya va sanoat kooperatsiyasi sohasida yaqindan hamkorlik qilish to‘g‘risida kelishuvga erishildi. Xususan, transport, energetika, mashinasozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati, qishloq va suv xo‘jaligi xo‘jaligi masalalari muhokama qilindi.

"Janubiy yo‘nalishda O‘zbekiston birgina temir yo‘l yo‘nalishidan foydalanadi-Turkmaniston orqali Eronga va undan keyin Bandar Abbos portiga, shuningdek, Turkiyaga boradigan avtomagistral yo‘ldan foydalanadi. U Amu Daryo daryosi ustidagi "Turkmanobod-Farab" ko‘prigi ustidan o‘tadi. Ushbu yo‘nalishlar salohiyatini oshirish natijasida yuk tashish hajmi 2,5 barobar oshishi mumkin", - deydi Obid Hakimov.

Obid Hakimovning qo‘shimcha qilishicha, bu ko‘priklar "O‘zbekiston-Turkmaniston-Eron-Ummon" transport-tranzit koridorining muhim qismiga kiradi.

O‘zbekistonning yana bir ishonchli hamkori Qozog‘iston bo‘lib, u bilan savdo aylanmasi 2016 yildagi 1,9 mlrd dollardan 2019 yilda 3,3 mlrd dollargacha oshdi. Bugungi kunda qo‘shni davlatdagi O‘zbekiston kapitali bilan ishlab chiqarish, qurilish va savdo sohasida 1200 dan ortiq kichik korxona ishlaydi.

Obid Hakimovning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston-Qozog‘iston chegarasida "Markaziy Osiyo" savdo-iqtisodiy hamkorlik xalqaro markazining qurilishi boshlangan bo‘lib, u ikki respublikaning qo‘shma investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun yirik ishlab chiqarish, savdo-logistika platformasiga aylanadi.

"O‘zbekiston foydalanadigan transport yo‘llarining aksariyati Qozog‘iston (6 yo‘nalish) orqali o‘tadi, shuning uchun Shimoliy-Janubiy yo‘nalishda multimodal transport yo‘llari va yagona tarif siyosati bilan qayta shakllanadi", - deydi Hakimov.


O‘zbekiston Markaziy Osiyo davlatlariga 600 mln. dollardan ortiq qiymatdagi amalga oshirilmagan eksport salohiyatiga ega. Ulardan 350 mln. dollarlik oziq-ovqat mahsulotlari, 90 mln. dollarlik yengil sanoat mahsulotlari, 80 mln. dollarlik kimyo mahsulotlari va 48 mln. dollarlik metallurgiya mahsulotlari eksport qilindi.

O‘rta Osiyodan Janubiy Osiyoga

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda eksport uchun yuqori qo‘shimcha qiymatga ega tayyor mahsulot ishlab chiqaradigan iqtisodiyot tarmoqlariga e’tibor kuchaydi. Pandemiya cheklovlarga qaramay, respublika tashqi savdosi yaxshi ko‘rsatkichlarga ega. Uning 2020 yildagi asosiy hamkorlari Xitoy (17,7%), Rossiya (15,5%), Qozog‘iston (8,3%), Janubiy Koreya (5,9%) va Turkiya (5,8%) hisoblanadi.

Ekspertlar Markaziy Osiyoning Janubiy Osiyoga eksport salohiyatini ham qayd etmoqda. Shunday qilib, Obid Hakimovning qayd etishicha, ikki hudud o‘rtasidagi savdo hajmini 1,6 milliard dollarga oshirish mumkin. Bu borada "Mozori-Sharif-Kobul-Peshovar" xalqaro loyihasi muhim ahamiyat kasb etadi.

"Bu temir yo‘l Markaziy Osiyo davlatlariga Karachi, Kassem va Gvadar Pokiston dengiz portlariga chiqish imkonini beradi, shuningdek, Janubiy Osiyo temir yo‘l tizimini Markaziy Osiyo va Yevrosiyo bilan bog‘laydi. Shu bilan birga, mintaqaning tranzit salohiyati sezilarli darajada oshadi. Ushbu loyihaning amalga oshirilishi Markaziy Osiyo, MDH va Yevropaga tovarlar yetkazib berish vaqtini sezilarli darajada kamaytiradi", - deb ta’kidladi ekspert.

Shunday qilib, Pokistondan O‘zbekistonga yuk tashish muddati 35 kundan 3-5 kunga qisqaradi. Bitta 20 funtlik konteynerni yetkazib berish qiymati uch barobar oshadi va ushbu yo‘nalish bo‘ylab yuk tashish hajmi 10 million tonnaga yetishi mumkin. Obid Hakimovga ko‘ra, loyihada 4,8 milliard dollarga yaqin mablag‘ jalb qilinishi talab etiladi.

Shuningdek, u yaqin 10 yil davomida Markaziy Osiyoning to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish salohiyati 170 milliard dollarga baholanmoqda. Xususan, O‘zbekiston uchun bu ko‘rsatkich 65 milliard dollarni tashkil etadi.

ITB yig‘ilishida ishtirok etayotgan ekspertlarning fikricha, Markaziy Osiyo mintaqasi infratuzilmani rivojlantirish, me’yoriy-huquqiy bazani uyg‘unlashtirish, chegaradan erkin harakat qilish yo‘lidagi to‘siqlarni olib tashlash va qiymat zanjirlarini yaratish kerak.

Bu maqsadga erishish uchun allaqachon qadamlar qo‘yilmoqda. Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining yillik konsultativ uchrashuvlari formati yaratildi. Jumladan, Turkmanistonda 2021 yilning avgustida bo‘lib o‘tgan uchinchi konsultativ yig‘ilishda hududiy ta’minot zanjirlari va qo‘shma sanoat klasterlarini yaratish orqali o‘zaro savdo hajmini oshirish to‘g‘risida kelishuvga erishildi.

Sputnik Uzbekistan

Maqolani ulashing

O'xshash yangiliklar