"Мустаҳкам" режалар

Тошкентда Ислом тараққиёт банки гуруҳининг йиллик йиғилишининг якуний кунида минтақавий интеграция ва денгизга кириш имконига эга бўлмаган мамлакатларнинг пандемиядан кейинги глобал ишлаб чиқариш ва савдо занжирларига кириш масалалари муҳокама қилинди.

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази директори Обид Ҳакимов Марказий Осиёнинг асосий кўрсаткичлари, қўшни мамлакатлар билан ҳамкорлик, шунингдек, қўшма транспорт коридорларидан фойдаланиш ҳақида сўзлаб берди.

Аввало, Обид Ҳакимовнинг таъкидлашича, Марказий Осиё минтақаси 75 миллиондан ортиқ аҳолиси бўлган истеъмол бозорига эга. Бугунги кунда барча қўшни давлатлар билан ҳамкорлик фаол ривожланмоқда. Шундай қилиб, Қирғизистон билан савдо, саноат, қишлоқ хўжалиги, транспорт ва инфратузилма соҳаларида ўзаро ҳамкорлик қилиш учун йўл харитаси қабул қилинди. Ўзбекистон-Қирғизистон инвестиция жамғармаси 50 миллион долларлик устав капитали билан тузилиб, кейинчалик 200 миллион долларга ошди.

"Қўшни Республика билан савдо ҳажми 2016 йилдаги 167 миллион доллардан 2019 йилда 820 миллион долларга ошди. Умумий қиймати 900 миллион доллардан ортиқ бўлган 50 та янги лойиҳа бўйича келишувларга эришилди", - дея қўшимча қилди эксперт.

"Тошкент - Андижон-Ўш-Иркештам-Қашқар" транспорт йўлаги Қирғизистон орқали ўтади. Обид Ҳакимовнинг қайд этишича, Тошкент Бишкек ва Пекин билан Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистон темир йўлини қуриш бўйича муҳим лойиҳани амалга оширишни режалаштирмоқда. Унга кўра, янги автомобил йўли масофани 900 км.га, етказиб бериш вақтини эса 7-8 кунга қисқартириши мумкин.

Республиканинг яна бир иқтисодий ҳамкори Тожикистондир, у билан жорий йилнинг июнь ойида савдо айланмасини икки баробар кўпайтириш учун янги "ўсиш нуқталари" топиш бўйича келишувга эришилди. 1 миллиард доллардан ортиқ қийматдаги шартномалар ва инвестиция шартномалари имзоланган.

Бундан ташқари, Ўзбекистон-Тожикистон инвестиция компанияси ташкил этилиб, улар етказиб бериш ҳажмини ошириш ва ўзаро таъминотлар доирасини кенгайтириш имконини беради. Лекин энг муҳими учинчи мамлакатлар бозорларига биргаликда кириш учун имкониятлар топишдир.

Туркманистон билан савдо айланмаси 2016 йилдаги 209 миллион доллардан 2019 йилда 554 миллион долларгача ошди. Савдо, инвестиция ва саноат кооперацияси соҳасида яқиндан ҳамкорлик қилиш тўғрисида келишувга эришилди. Хусусан, транспорт, энергетика, машинасозлик, енгил ва озиқ-овқат саноати, қишлоқ ва сув хўжалиги хўжалиги масалалари муҳокама қилинди.

"Жанубий йўналишда Ўзбекистон биргина темир йўл йўналишидан фойдаланади-Туркманистон орқали Эронга ва ундан кейин Бандар Аббос портига, шунингдек, Туркияга борадиган автомагистрал йўлдан фойдаланади. У Аму Дарё дарёси устидаги "Туркманобод-Фараб" кўприги устидан ўтади. Ушбу йўналишлар салоҳиятини ошириш натижасида юк ташиш ҳажми 2,5 баробар ошиши мумкин", - дейди Обид Ҳакимов.

Обид Ҳакимовнинг қўшимча қилишича, бу кўприклар "Ўзбекистон-Туркманистон-Эрон-Уммон" транспорт-транзит коридорининг муҳим қисмига киради.

Ўзбекистоннинг яна бир ишончли ҳамкори Қозоғистон бўлиб, у билан савдо айланмаси 2016 йилдаги 1,9 млрд доллардан 2019 йилда 3,3 млрд долларгача ошди. Бугунги кунда қўшни давлатдаги Ўзбекистон капитали билан ишлаб чиқариш, қурилиш ва савдо соҳасида 1200 дан ортиқ кичик корхона ишлайди.

Обид Ҳакимовнинг сўзларига кўра, Ўзбекистон-Қозоғистон чегарасида "Марказий Осиё" савдо-иқтисодий ҳамкорлик халқаро марказининг қурилиши бошланган бўлиб, у икки республиканинг қўшма инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш учун йирик ишлаб чиқариш, савдо-логистика платформасига айланади.

"Ўзбекистон фойдаланадиган транспорт йўлларининг аксарияти Қозоғистон (6 йўналиш) орқали ўтади, шунинг учун Шимолий-Жанубий йўналишда мултимодал транспорт йўллари ва ягона тариф сиёсати билан қайта шаклланади", - дейди Ҳакимов.


Ўзбекистон Марказий Осиё давлатларига 600 млн. доллардан ортиқ қийматдаги амалга оширилмаган экспорт салоҳиятига эга. Улардан 350 млн. долларлик озиқ-овқат маҳсулотлари, 90 млн. долларлик енгил саноат маҳсулотлари, 80 млн. долларлик кимё маҳсулотлари ва 48 млн. долларлик металлургия маҳсулотлари экспорт қилинди.

Ўрта Осиёдан Жанубий Осиёга

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда экспорт учун юқори қўшимча қийматга эга тайёр маҳсулот ишлаб чиқарадиган иқтисодиёт тармоқларига эътибор кучайди. Пандемия чекловларга қарамай, республика ташқи савдоси яхши кўрсаткичларга эга. Унинг 2020 йилдаги асосий ҳамкорлари Хитой (17,7%), Россия (15,5%), Қозоғистон (8,3%), Жанубий Корея (5,9%) ва Туркия (5,8%) ҳисобланади.

Экспертлар Марказий Осиёнинг Жанубий Осиёга экспорт салоҳиятини ҳам қайд этмоқда. Шундай қилиб, Обид Ҳакимовнинг қайд этишича, икки ҳудуд ўртасидаги савдо ҳажмини 1,6 миллиард долларга ошириш мумкин. Бу борада "Мозори-Шариф-Кобул-Пешовар" халқаро лойиҳаси муҳим аҳамият касб этади.

"Бу темир йўл Марказий Осиё давлатларига Карачи, Кассем ва Гвадар Покистон денгиз портларига чиқиш имконини беради, шунингдек, Жанубий Осиё темир йўл тизимини Марказий Осиё ва Евросиё билан боғлайди. Шу билан бирга, минтақанинг транзит салоҳияти сезиларли даражада ошади. Ушбу лойиҳанинг амалга оширилиши Марказий Осиё, МДҲ ва Европага товарлар етказиб бериш вақтини сезиларли даражада камайтиради", - деб таъкидлади эксперт.

Шундай қилиб, Покистондан Ўзбекистонга юк ташиш муддати 35 кундан 3-5 кунга қисқаради. Битта 20 фунтлик контейнерни етказиб бериш қиймати уч баробар ошади ва ушбу йўналиш бўйлаб юк ташиш ҳажми 10 миллион тоннага етиши мумкин. Обид Ҳакимовга кўра, лойиҳада 4,8 миллиард долларга яқин маблағ жалб қилиниши талаб этилади.

Шунингдек, у яқин 10 йил давомида Марказий Осиёнинг тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни жалб қилиш салоҳияти 170 миллиард долларга баҳоланмоқда. Хусусан, Ўзбекистон учун бу кўрсаткич 65 миллиард долларни ташкил этади.

ИТБ йиғилишида иштирок этаётган экспертларнинг фикрича, Марказий Осиё минтақаси инфратузилмани ривожлантириш, меъёрий-ҳуқуқий базани уйғунлаштириш, чегарадан эркин ҳаракат қилиш йўлидаги тўсиқларни олиб ташлаш ва қиймат занжирларини яратиш керак.

Бу мақсадга эришиш учун аллақачон қадамлар қўйилмоқда. Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг йиллик консултатив учрашувлари формати яратилди. Жумладан, Туркманистонда 2021 йилнинг августида бўлиб ўтган учинчи консултатив йиғилишда ҳудудий таъминот занжирлари ва қўшма саноат кластерларини яратиш орқали ўзаро савдо ҳажмини ошириш тўғрисида келишувга эришилди.

Спутник Узбекистан

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар