Pandemiyaning O‘zbekiston fuqarolari farovonligiga ta’sirini o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlar natijalari e’lon qilindi (+video)

Pandemiyaning O‘zbekiston fuqarolari farovonligiga ta’sirini o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlar natijalari e’lon qilindi (+video)

2021 yil 12 mart. Toshkentda COVID-19 pandemiyasining mamlakatdagi uy xo‘jaliklariga ijtimoiy-iqtisodiy ta’sirini o‘rganish bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotlar natijalari muhokama qilindi.

Tadbirda Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi, “Taraqqiyot strategiyasi” markazi, Jahon banki vakolatxonasi, manfaatdor vazirlik va idoralar, ilmiy-tadqiqot institutlari rahbarlari va mutaxassislari, xalqaro tashkilotlar va diplomatik korpus vakillari ishtirok etishdi.

Davra suhbati davomida ishtirokchilarga 2020 yil aprelidan 2021 yil yanvarigacha bo‘lgan davrda pandemiya mamlakat fuqarolarining ijtimoiy-iqtisodiy holati va psixologik salomatligiga ta’sirini baholovchi “O‘zbekiston fuqarolarini tinglash” (“O‘FT”) loyihasi doirasida o‘tkazilgan tadqiqot natijalari taqdim etildi.

2018 yildan boshlab Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi va Rivojlanish strategiyasi markazi tomonidan Jahon banki ko‘magida amalga oshirilayotgan “O‘zbekiston fuqarolarini tinglab” (L2CU) loyihasi mamlakat bo‘ylab har oy 4000 uy xo‘jaliklari so‘rovnomada qatnashishmoqda. So‘rovnomada, shuningdek, O‘zbekistonning barcha hududlaridagi 600 ta mahalla raislari ham ishtirok etishmoqda.

2020 yilning mart oyida birinchi umummilliy karantin joriy etilishi ortidan loyiha pandemiyaning fuqarolar ijtimoiy-iqtisodiy farovonligi va psixologik salomatligiga ta’sirini ham kuzatishni boshladi. Inqiroz boshlanganidan buyon jami 18 000 dan ortiq uy xo‘jaliklari va 4000 dan ortiq mahalla raislari so‘rovnomada qatnashishdi.

Loyihani amalga oshirish davomida to‘plangan ma’lumotlar aholi orasida kambag‘allik darajasini kamaytirish, aholining zaif qatlamlari, jumladan, ayollar, kam ta’minlangan oilalar va ishsizlar uchun pandemiyaning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini yumshatish bo‘yicha davlat chora-tadbirlarini ishlab chiqishda hamda inqirozdan keyingi davrda O‘zbekiston iqtisodiyotini tiklash dasturlarini rejalashtirishda hisobga olinadi.

“O‘FT” loyihasi ma’lumotlari asosida davra suhbati ishtirokchilariga pandemiyaning bandlik, mehnat migratsiyasi va pul o‘tkazmalariga ta’siri, ayollar boshchiligidagi uy xo‘jaliklarining ahvoli, erkaklar va ayollar o‘rtasidagi tengsizlikning oshishi hamda o‘tgan yil davomida aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashning turli vositalaridan foydalanish samaradorligi haqida ma’lumot berildi.

“O‘FT”ning so‘nggi natijalariga ko‘ra, asosan 2020 yil aprel oyida asosan poytaxtdagi mehnat bozorini qamrab olgan ish qidirish saytlaridagi bo‘sh ish o‘rinlarining soni o‘tgan yilga nisbatan 54 foizdan ziyodga kamaydi. Dekabr oyida esa ularning soni 2019 yilning shu davriga nisbatan 20 foizga kamayganligi kuzatildi. Shu bilan birga, ish izlab e’lon qoldirganlar soni ko‘paygan.

2020 yilning aprel oyida respondentlarning yarmidan kamrog‘i ularning oila a’zolaridan biri karantin boshlanganidan keyin ishni davom ettirish imkoniyatiga ega bo‘lganini qayd etdi. Bu esa aholi farovonligining asosiy manbai - mehnat daromadining keskin pasayishiga olib keldi. Ish bilan bandlik bo‘yicha dastlabki uzilishlarning aksariyati vaqtinchalik bo‘lgan bo‘lsada, 2020 yilda tiklanish darajasi karantingacha bo‘lgan darajadan past bo‘lgan, ayniqsa, ilgari o‘z-o‘zini ish bilan band qilgan odamlar orasida.

2020 yilning noyabr oyida aholining narxlar ko‘tarilib borayotganidan xavotirda ekanligi ko‘proq kuzatildi. Biroq, yil oxiriga kelib vaziyat barqarorlashdi va inqirozgacha bo‘lgan ko‘rsatkichlarga qaytdi.

Chet elda mehnat migratsiyasining keskin to‘xtatilishi tufayli o‘n minglab oilalar an’anaviy ravishda ularga bog‘liq bo‘lgan pul o‘tkazmalaridan mahrum qolishdi.

Pandemiyadan so‘ng, oila a’zolari kelajakda chet elga ko‘chib o‘tishni faol ravishda reajalashtirayotgan uy xo‘jaliklari ulushi deyarli nolga tushib qoldi. Ularning soni 2019 yilga nisbatan 2021 yilda ham pastligicha qolmoqda. Aholining ommaviy emlanganligiga qadar xorijga chiqish bo‘yicha cheklovlar butunlay bekor qilinmaguncha vaziyat o‘zgarishsiz qolishi ehtimoldan xoli yemas.

So‘rov natijalariga ko‘ra, 2020 yil aprel oyidan buyon, taxminan 5,2 million kishiga shoshilinch yordam ko‘rsatilgan. Ularga nafaqalar, vaucherlar (68%) yoki bir martalik pul mablag‘i (29%) shaklida davlat tomonidan yordam berilgan.

Yordam olish to‘g‘risidagi xabarlar shahardan kelgan respondentlar orasida ikki baravar ko‘p uchraydi. Umuman olganda, moddiy yordamni daromadi past uy xo‘jaliklariga manzilli yetkazishga erishildi.

2020 yilning so‘nggi oylarida mahalla raislari fuqarolarning ijtimoiy yordam bo‘yicha murojaatlari soni kamaygani haqida xabar berildi. Shunday qilib, bolali oilalarga (0 yoshdan 2 yoshgacha) bolalarni parvarish qilish bo‘yicha nafaqa olish uchun yangi murojaatlarning soni avgust oyida mahallalarning 58 foizida kuzatilgan bo‘lsa 2021 yilning yanvar oyida bu raqam 28 foizni tashkil etdi. Bolali kam ta’minlangan (2 yoshdan oshgan) oilalar uchun imtiyozlar bo‘yicha yangi arizalar soni shu davr mobaynida mahalalarning 51 foizdan 32 foizga tushgan.

Kam ta’minlanganlar uchun boshqa imtiyozlar bo‘yicha arizalar (oilada farzandlar borligi bilan bog‘liq bo‘lmagan) avgust oyida mahallalarning 56 foizdan 2021 yilning yanvar oyida 21 foizga qadar kamaydi. Avgust oyida boshqa xayriya jamg‘armalariga yordam so‘rab qilingan murojaatlar mahallalarning 46 foizida ko‘rib chiqilgan bo‘lsa, ularning soni 2021 yilda deyarli nolga tushdi.

Davra suhbatida ishtirok etgan mutaxassislarning fikriga ko‘ra, fuqarolarning shoshilinch va ijtimoiy yordam so‘rab qilgan murojaatlarining kamayishi ijobiy tendensiya sifatida qaralishi mumkin, chunki bu aholining iqtisodiy ahvoli izchil yaxshilanayotganligi ko‘rsatkichlaridan biridir, bunda uy xo‘jaliklari tomonidan tashqi yordamga ehtiyoji kamayib borayotganligidan darak beradi.

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi direktori Obid Hakimov o‘z nutqida Prezident Mirziyoyevning Oliy Majlisga Murojaatida hukumat oldiga qo‘yilgan boshqa vazifalar qatorida, ilg‘or xalqaro tajriba asosida 2021 yilgacha kambag‘allikni kamaytirish va ijtimoiy himoya qilish bo‘yicha kompleks strategiyani ishlab chiqish zarurligini ta’kidladi.

“Pandemiya qo‘zg‘atgan iqtisodiy inqiroz sharoitida mazkur yo‘nalishdagi ishlar dolzarblashdi. “O‘zbekiston Fuqarolarini tinglab” loyihasini amalga oshirish davomida to‘plangan ma’lumotlar kambag‘allikni kamaytirish bo‘yicha samaraliroq va odamlarning real ehtiyojlariga yaqinroq chora-tadbirlarni ishlab chiqishga yordam beradi”, - deya ta’kidladi O. Hakimov.

Tadbir davomida Jahon banki ekspertlari ham tinglovchilarga mamlakat diagnostika tadqiqotining (MDT) dastlabki natijalarini taqdim etishdi. Ushbu hujjatda kambag‘allik darajasini kamaytirish va yaqin yillarda milliy iqtisodiyotning o‘sishini ta’minlash uchun O‘zbekiston hal qilishi kerak bo‘lgan muammolar va vazifalar doirasi belgilab beriladi.

MDT 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan Jahon banki va O‘zbekiston hamkorlikning asosiy dasturini ishlab chiqish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Unda bankning hukumatga moliyaviy-tahliliy yordam ko‘rsatishining ustuvor yo‘nalishlari belgilab beriladi.

Davra suhbati ishtirokchilari yuqorida qayd yetilgan hamkorlik dasturini amalga oshirish chog‘ida O‘zbekistonga yanada ko‘maklashish maqsadida MDT doirasida tahlil qilinishi zarur bo‘lgan turli ijtimoiy-iqtisodiy masalalarga oid tavsiyalarini bildirdilar.

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi

Jamoatchilik bilan aloqalar xizmati


Maqolani ulashing

O'xshash yangiliklar