Пандемиянинг Ўзбекистон фуқаролари фаровонлигига таъсирини ўрганиш бўйича тадқиқотлар натижалари эълон қилинди (+видео)

Пандемиянинг Ўзбекистон фуқаролари фаровонлигига таъсирини ўрганиш бўйича тадқиқотлар натижалари эълон қилинди (+видео)

2021 йил 12 март. Тошкентда COVID-19 пандемиясининг мамлакатдаги уй хўжаликларига ижтимоий-иқтисодий таъсирини ўрганиш бўйича ўтказилган тадқиқотлар натижалари муҳокама қилинди.

Тадбирда Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази, “Тараққиёт стратегияси” маркази, Жаҳон банки ваколатхонаси, манфаатдор вазирлик ва идоралар, илмий-тадқиқот институтлари раҳбарлари ва мутахассислари, халқаро ташкилотлар ва дипломатик корпус вакиллари иштирок этишди.

Давра суҳбати давомида иштирокчиларга 2020 йил апрелидан 2021 йил январигача бўлган даврда пандемия мамлакат фуқароларининг ижтимоий-иқтисодий ҳолати ва психологик саломатлигига таъсирини баҳоловчи “Ўзбекистон фуқароларини тинглаш” (“ЎФТ”) лойиҳаси доирасида ўтказилган тадқиқот натижалари тақдим этилди.

2018 йилдан бошлаб Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази ва Ривожланиш стратегияси маркази томонидан Жаҳон банки кўмагида амалга оширилаётган “Ўзбекистон фуқароларини тинглаб” (L2CU) лойиҳаси мамлакат бўйлаб ҳар ой 4000 уй хўжаликлари сўровномада қатнашишмоқда. Сўровномада, шунингдек, Ўзбекистоннинг барча ҳудудларидаги 600 та маҳалла раислари ҳам иштирок этишмоқда.

2020 йилнинг март ойида биринчи умуммиллий карантин жорий этилиши ортидан лойиҳа пандемиянинг фуқаролар ижтимоий-иқтисодий фаровонлиги ва психологик саломатлигига таъсирини ҳам кузатишни бошлади. Инқироз бошланганидан буён жами 18 000 дан ортиқ уй хўжаликлари ва 4000 дан ортиқ маҳалла раислари сўровномада қатнашишди.

Лойиҳани амалга ошириш давомида тўпланган маълумотлар аҳоли орасида камбағаллик даражасини камайтириш, аҳолининг заиф қатламлари, жумладан, аёллар, кам таъминланган оилалар ва ишсизлар учун пандемиянинг ижтимоий-иқтисодий оқибатларини юмшатиш бўйича давлат чора-тадбирларини ишлаб чиқишда ҳамда инқироздан кейинги даврда Ўзбекистон иқтисодиётини тиклаш дастурларини режалаштиришда ҳисобга олинади.

“ЎФТ” лойиҳаси маълумотлари асосида давра суҳбати иштирокчиларига пандемиянинг бандлик, меҳнат миграцияси ва пул ўтказмаларига таъсири, аёллар бошчилигидаги уй хўжаликларининг аҳволи, эркаклар ва аёллар ўртасидаги тенгсизликнинг ошиши ҳамда ўтган йил давомида аҳолини ижтимоий қўллаб-қувватлашнинг турли воситаларидан фойдаланиш самарадорлиги ҳақида маълумот берилди.

“ЎФТ”нинг сўнгги натижаларига кўра, асосан 2020 йил апрель ойида асосан пойтахтдаги меҳнат бозорини қамраб олган иш қидириш сайтларидаги бўш иш ўринларининг сони ўтган йилга нисбатан 54 фоиздан зиёдга камайди. Декабрь ойида эса уларнинг сони 2019 йилнинг шу даврига нисбатан 20 фоизга камайганлиги кузатилди. Шу билан бирга, иш излаб эълон қолдирганлар сони кўпайган.

2020 йилнинг апрель ойида респондентларнинг ярмидан камроғи уларнинг оила аъзоларидан бири карантин бошланганидан кейин ишни давом эттириш имкониятига эга бўлганини қайд этди. Бу эса аҳоли фаровонлигининг асосий манбаи - меҳнат даромадининг кескин пасайишига олиб келди. Иш билан бандлик бўйича дастлабки узилишларнинг аксарияти вақтинчалик бўлган бўлсада, 2020 йилда тикланиш даражаси карантингача бўлган даражадан паст бўлган, айниқса, илгари ўз-ўзини иш билан банд қилган одамлар орасида.

2020 йилнинг ноябрь ойида аҳолининг нархлар кўтарилиб бораётганидан хавотирда эканлиги кўпроқ кузатилди. Бироқ, йил охирига келиб вазият барқарорлашди ва инқирозгача бўлган кўрсаткичларга қайтди.

Чет элда меҳнат миграциясининг кескин тўхтатилиши туфайли ўн минглаб оилалар анъанавий равишда уларга боғлиқ бўлган пул ўтказмаларидан маҳрум қолишди.

Пандемиядан сўнг, оила аъзолари келажакда чет элга кўчиб ўтишни фаол равишда реажалаштираётган уй хўжаликлари улуши деярли нолга тушиб қолди. Уларнинг сони 2019 йилга нисбатан 2021 йилда ҳам пастлигича қолмоқда. Aҳолининг оммавий эмланганлигига қадар хорижга чиқиш бўйича чекловлар бутунлай бекор қилинмагунча вазият ўзгаришсиз қолиши эҳтимолдан холи емас.

Сўров натижаларига кўра, 2020 йил апрель ойидан буён, тахминан 5,2 миллион кишига шошилинч ёрдам кўрсатилган. Уларга нафақалар, ваучерлар (68%) ёки бир марталик пул маблағи (29%) шаклида давлат томонидан ёрдам берилган.

Ёрдам олиш тўғрисидаги хабарлар шаҳардан келган респондентлар орасида икки баравар кўп учрайди. Умуман олганда, моддий ёрдамни даромади паст уй хўжаликларига манзилли етказишга эришилди.

2020 йилнинг сўнгги ойларида маҳалла раислари фуқароларнинг ижтимоий ёрдам бўйича мурожаатлари сони камайгани ҳақида хабар берилди. Шундай қилиб, болали оилаларга (0 ёшдан 2 ёшгача) болаларни парвариш қилиш бўйича нафақа олиш учун янги мурожаатларнинг сони август ойида маҳаллаларнинг 58 фоизида кузатилган бўлса 2021 йилнинг январь ойида бу рақам 28 фоизни ташкил этди. Болали кам таъминланган (2 ёшдан ошган) оилалар учун имтиёзлар бўйича янги аризалар сони шу давр мобайнида маҳалаларнинг 51 фоиздан 32 фоизга тушган.

Кам таъминланганлар учун бошқа имтиёзлар бўйича аризалар (оилада фарзандлар борлиги билан боғлиқ бўлмаган) август ойида маҳаллаларнинг 56 фоиздан 2021 йилнинг январь ойида 21 фоизга қадар камайди. Август ойида бошқа хайрия жамғармаларига ёрдам сўраб қилинган мурожаатлар маҳаллаларнинг 46 фоизида кўриб чиқилган бўлса, уларнинг сони 2021 йилда деярли нолга тушди.

Давра суҳбатида иштирок этган мутахассисларнинг фикрига кўра, фуқароларнинг шошилинч ва ижтимоий ёрдам сўраб қилган мурожаатларининг камайиши ижобий тенденция сифатида қаралиши мумкин, чунки бу аҳолининг иқтисодий аҳволи изчил яхшиланаётганлиги кўрсаткичларидан биридир, бунда уй хўжаликлари томонидан ташқи ёрдамга эҳтиёжи камайиб бораётганлигидан дарак беради.

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази директори Обид Ҳакимов ўз нутқида Президент Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатида ҳукумат олдига қўйилган бошқа вазифалар қаторида, илғор халқаро тажриба асосида 2021 йилгача камбағалликни камайтириш ва ижтимоий ҳимоя қилиш бўйича комплекс стратегияни ишлаб чиқиш зарурлигини таъкидлади.

“Пандемия қўзғатган иқтисодий инқироз шароитида мазкур йўналишдаги ишлар долзарблашди. “Ўзбекистон Фуқароларини тинглаб” лойиҳасини амалга ошириш давомида тўпланган маълумотлар камбағалликни камайтириш бўйича самаралироқ ва одамларнинг реал эҳтиёжларига яқинроқ чора-тадбирларни ишлаб чиқишга ёрдам беради”, - дея таъкидлади О. Ҳакимов.

Тадбир давомида Жаҳон банки экспертлари ҳам тингловчиларга мамлакат диагностика тадқиқотининг (МДТ) дастлабки натижаларини тақдим этишди. Ушбу ҳужжатда камбағаллик даражасини камайтириш ва яқин йилларда миллий иқтисодиётнинг ўсишини таъминлаш учун Ўзбекистон ҳал қилиши керак бўлган муаммолар ва вазифалар доираси белгилаб берилади.

МДТ 2022-2026 йилларга мўлжалланган Жаҳон банки ва Ўзбекистон ҳамкорликнинг асосий дастурини ишлаб чиқиш учун асос бўлиб хизмат қилади. Унда банкнинг ҳукуматга молиявий-таҳлилий ёрдам кўрсатишининг устувор йўналишлари белгилаб берилади.

Давра суҳбати иштирокчилари юқорида қайд етилган ҳамкорлик дастурини амалга ошириш чоғида Ўзбекистонга янада кўмаклашиш мақсадида МДТ доирасида таҳлил қилиниши зарур бўлган турли ижтимоий-иқтисодий масалаларга оид тавсияларини билдирдилар.

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази

Жамоатчилик билан алоқалар хизмати


Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар