O‘zbekistonda kambag‘allik darajasini kamaytirish uchun Xitoy tajribasidan foydalanish taklif qilindi

O‘zbekistonda kambag‘allik darajasini kamaytirish uchun Xitoy tajribasidan foydalanish taklif qilindi

Koronavirus infeksiyasining jahon miqyosida tarqalishi va unga qarshi kurashishda dunyo mamlakatlari bo‘ylab insonlar haraktlanishiga cheklovlar va korxonalar faoliyatini to‘xtalishi kabi keskin choralar qo‘llanib kelinmoqda. Bu esa dunyo moliya bozorlarida xom-ashyo tovarlari narxining pasayishi va kon’yunkturaning yomonlashuvi, global ishlab chiqarish zanjirlari va savdo aloqalarining izdan chiqishi, global talabning keskin qisqarib ketishiga olib kelib jahon iqtisodiyotining inqirozga yuz tutishiga sabab bo‘lmoqda.

Jahon inqirozining darajasi va uning davomiyligi ko‘pgina xalqaro moliya tashkilotlari tomonidan turlicha baholanib kelinmoqda. Jumladan, dunyoda nufuzli xalqaro moliya tashkilotlaridan biri bo‘lmish Jahon bankining prognozlariga ko‘ra 2020 yilda global Yalpi ichki mahsulot 5,2 foizga, AQShda – 6,1 foizga, Rossiyada – 6 foizga, Yevropa Ittifoqida – 9,1 foizga tushishi kutilmoqda. Shu bilan birga, Xitoyda iqtisodiyot o‘sishi 1 foizga, O‘zbekistonda – 1,5 foizga prognoz qilinmoqda.

Mamlakatimizda ham koronavirus pandemiyasining iqtisodiyotimizga salbiy oqibatlarini kamaytirishga so‘nggi oylarda hukumat tomonidan bir qator chora-tadbirlar amalga oshirilib ijobiy natijalarga erishildi. Xususan:

  • 10 trln.so‘m miqdoridagi mablag‘ga ega bo‘lgan Inqirozga qarshi kurashish fondi tashkil etilib, bugungacha mazkur fonddan jami 5,5 trln.so‘m miqdoridagi mablag‘lar, shundan 651,3 mlrd.so‘m sog‘liqni saqlash maqsadlariga yo‘naltirildi.
  • Mol-mulk va yer solig‘ini 59,8 mingta kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’yektlari 257,1 mlrd. so‘m to‘lashdan ozod etildi.
  • Ishlatilmayotgan yer uchastkalari va binolari uchun 20,3 mingta tadbirkorlik sub’yektlariga nisbatan yuqori stavkalar va peniyalarni qo‘llash vaqtincha to‘xtatildi.
  • Ijtimoiy soliq stavkasi 328,8 mingta mikrofirma va kichik korxonalar uchun amaldagi 12% dan 1% tushirildi.
  • Yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun ijtimoiy soliqning minimal summasi 50% gacha qisqartirildi.
  • Debitorlik kazdorligi mavjud bo‘lgan 4022 ta eksportyor korxonalarga jarima sanksiyalarini qo‘llash to‘xtatildi.

Ushbu choralarning o‘z vaqtida va samarali amalga oshirilishi evaziga iqtisodiyotimizning barqarorligini ta’minlashga erishildi va uning istiqboldagi rivojlanishiga zamin yaratilmoqda. Buning isbotini xalqaro moliya tashkilotlarining jahon iqtisodiyoti rivojlanishining istiqbollariga bag‘ishlangan hisobotlarida keltirilayotgan prognozlarida ham ko‘rishimiz mumkin.

Shu bilan birga koronavirus pandemiyasining global iqtisodiyotga ta’siri va inqirozning oqibatlari hali bir necha yil davom etishi e’tirof etilmoqda. Ushbu holatni inobatga olgan holda dunyo mamlakatlari tomonidan istiqboldagi rivojlanish va makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan dasturlar ishlab chiqilmoqda.

O‘zbekistonda ham mamlakatimiz Prezidenti Sh.Mirziyoyev tomonidan joriy yilning 9 iyun kuni milliy iqtisodiyotimizning barqarorligini ta’minlash va uning istiqboldagi rivojlanishini belgilashga doir dolzarb masalalar muhokamasiga bag‘ishlangan yig‘ilish o‘tkazildi.

Yig‘ilishda davlatimiz rahbari tomonidan iqtisodiy yondashuvni tubdan o‘zgartirib, yangi mexanizm va instrumentlarni qo‘llash lozimli ta’kidlandi. Bundan tashqari, iqtisodiyotimiz joriy yil 2,2 foizga o‘sishiga erishish uchun barcha imkoniyatlar mavjudligi belgilab o‘tildi.

Shu bilan birga mamlakatimiz iqtisodiy barqarorligini joriy yil oxirigacha va keyingi yilda ta’minlash maqsadida 8 ta asosiy yo‘nalishda kompleks chora-tadbirlarni jadal tarzda amalga oshirish rejalashtirildi.

Jumladan:

– Iqtisodiyot va byudjet barqarorligini ta’minlash zaruriyati belgilanib, mazkur yo‘nalishda byudjet tushumi va xarajatlarini qayta ko‘rib chiqish, yil yakuni bilan byudjet defitsitini 3,5 foiz miqdorida ta’minlash ustuvor vazifa etib belgilandi. Bundan tashqari, davlat tashqi qarzi 2019 yil boshidan 7 milliard dollar, yalpi ichki mahsulotga nisbatan 29 foiz oshgani sababli xavf-xatarlarni oldini olish uchun yangi qarz bitimlarini tuzishda belgilangan cheklovdan, ya’ni byudjet to‘g‘risidagi qonunda belgilangan 4 milliard dollardan oshirmaslik ta’kidlandi;

– Iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun korxonalar faoliyatini qayta tiklash va soliq ma’murchiligini yaxshilash hisobiga qo‘shimcha daromadlar olish hamda davlat qarzi hisobiga amalga oshirilayotgan loyihalarni aniq baholash mezonlari va kafolatli qaytarishning samarali mexanizmlarini joriy etish vazifasi belgilandi;

– Kambag‘allikka qarshi kurashish va aholi bandligini ta’minlash yo‘nalishida joriy yilda 810 mingta doimiy ish o‘rnini qayta tiklash, 310 ming yangi doimiy va 633 mingta mavsumiy ish o‘rni yaratish vazifasi belgilandi. Shu bilan birga, o‘zini-o‘zi band qilish turlari sonini 24 tadan 67 taga ko‘paytirilishi evaziga kamida 100 mingta yangi ish joylarini tashkil etilishi zaruriyati ta’kidlandi;

– Xitoy tajribasidan kelib chiqib, kambag‘allik darajasi yuqori bo‘lgan qishloqlarga vazirlik va idoralarni biriktirish va ko‘maklashish tizimini joriy etilishi belgilandi. Bundan tashqari, davlat granti hisobiga tahsil olgan talabalarni 3 yil muddatga ushbu hududlarga mehnat faoliyati uchun yo‘naltirish tizimini tatbiq etish vazifasi qo‘yildi.

Xitoyda kambag‘alikka qarshi kurashishda davlat boshqaruv apparati xodimlaridan jami 2,9 million davlat xizmatchilari kambag‘al qishloqlarga safarbar etilgan. Natijada, 800 million fuqaro kambag‘allikdan chiqarilib, Xitoyda kambag‘allik darajasining 94 foizga kisqarishiga olib keldi. Bu esa jahon miqyosida qashshoqlikdan chiqarilgan aholining 70 foizini tashkil etadi. Xitoyda 2020 yilga kelib kambag‘allikga butkul barham berish vazifasi qo‘yilgan.

– Bank tizimida islohotlarni jadallashtirish yo‘nalishida davlat ulushiga ega bo‘lgan 10 ta banklarda transformatsiya jarayonlarini izchillik bilan amalga oshirish va anti-inflyasion siyosat bilan uyg‘unlashgan foiz stavkalarini tushirish bo‘yicha aniq mexanizmini joriy etish belgilandi;

– To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar oqimi baqarorligini ta’minlash yo‘nalishida joriy yilda jami investitsiyalar hajmini o‘tgan yilga nisbatan kam bo‘lmasligini ta’minlash, ayniqsa, xorijiy investitsiyalar hajmini 6,7 milliard dollarga yetkazish vazifasi quyildi;

– Qurilish sohasining o‘sish suratini o‘tgan yilga nisbatan kamida 5 foizga o‘sishini ta’minlash, bunda ichimlik va oqova suv tarmoqlarini, avtomobil yo‘llari hamda ijtimoiy soha ob’yektlarini qurish bo‘yicha dasturlarni urbanizatsiya va hududlardagi sanoat salohiyati bilan o‘zaro hamohang holda amalga oshirilishini ta’minlash belgilandi;

– Eksport salohiyatini oshirish va valyuta tushumlarini ta’minlash yo‘nalishida eksport salohiyatini oshirish bo‘yicha Respublika komissiyasining eksportyor korxonalarga ko‘maklashish faoliyatini jadallashtirish vazifasi ta’kidlandi. Shuningdek, pandemiya sharoitida chet el bozorlarida talab oshayotgan eksport tovarlarning yuklab jo‘natilishi jarayonlarini keskin soddalashtirish va vaqtini qisqartirish, eksport savdosini moliyalashtirishning yangi mexanizmlarini joriy etish ta’kidlandi. Bundan tashqari, eksporter korxonalarning meva-sabzavot mahsulotlarini sotib olish uchun olingan naqd pul shaklidagi kreditlarini qaytarish muddatlarini 180 kungacha uzaytirish kabi choralarni amalga oshirish belgilandi;

– Ushbu vazifalarni amalga oshirish natijasida tashqi talabning keskin kamayishini inobatga olgan holda mamlakatimiz eksport hajmini joriy yilda ham o‘tgan yilgi 17 milliard dollardan kam bo‘lmagan miqdorda ta’minlash ta’kidlandi.

Sanoat tarmog‘ining raqobatbardoshligini oshirish. Ishlab chiqarish yaxlit zanjirini yaratish va yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulot chiqarish sanoat tarmoqlarida to‘liq joriy etilmagan. Faqatgina paxta klasterlarida bu yo‘nalishda ma’lum natijalarga erishilib kelinmoqda.

– Kimyo sanoatida to‘qimachilik uchun sintetik tola, poliester, avtomobil va qurilish materiallari tarmoqlariga kord va turli bo‘yoqlar, oziq-ovqat sanoatiga aromatizatorlar yetkazib berish imkoniyatlari mavjudligi takidlandi;

– Sanoat tarmoqlarida koopreatsiyani rivojlantirish imkoniyatlari va sohada raqobatbardoshlik darajalarini oshirish zaruriyatini inobatga olgan holda zamonaviy texnologiyalar transferini yo‘lga qo‘yish, tarmoqlarning energiya samaradorligini va raqobatdoshligini oshirishni nazarda tutuvchi Sanoat siyosati strategiyasini ishlab chiqish vazifasi belgilandi.

Bunda, alohida e’tibor kimyo, tekstil, qurilish materiallari, avtomobil va elektrotexnika hamda oziq-ovqat sanoati sohalariga qaratish lozimligi ta’kidlandi. Shuningdek, xalqaro mezonlar asosida respublika energiya balansini ishlab chiqish vazifasi quyildi.

– Ushbu choralarni samarali amalga oshirish evaziga joriy yilda sanoat tarmoqlarini 3,5 foizga o‘sishni ta’minlash imkoniyati mavjudligi ta’kidlandi;

Kichik biznesni iqtisodiyotning o‘sish nuqtasiga aylantirish maqsadiga erishish. Bugungi kunda mamlakatimizda kichik biznesning yuqori zamonaviy texnologiyali tarmoqlarda hissasi pastligi ta’kidlandi. Ushbu yo‘nalishda yuqori texnologiyalarga ega kichik biznesni davlat tomonidan rag‘batlantirish mexanizmlarini joriy etish vazifasi belgilandi.

– Xususiy tadbirkorlikning yirik sanoat korxonalari va boshqa xususiy tadbirkorlik korxonalari bilan o‘zaro kooperatsiya darajalarini oshirishga zamin yaratish, kichik biznes sub’yektlariga ulgurji va chakana savdo bilan shug‘ullanishga keng imkoniyatlarini soddalashtirish, jumladan chakana savdo va xismat ko‘rsatishda kredit olish shartlarini yengillashtirishni joriy etish vazifasi qo‘yildi;

– Shuningdek, aholisi 10 mingdan ziyod bo‘lgan hududlarda kichik sanoat zonalarini tashkil etish zarurligi ta’kidlandi;

– Bundan tashqari, tadbirkorlarga erkin raqobat muhitini yaratish uchun xususiy mulkchilikni himoya qilishga qaratilgan sud-huquq tizimini isloh etish bo‘yicha ishlarni jadallashtirish lozimligi belgilandi;

Raqamli texnologiyalarni barcha tarmoqlarda keng joriy qilish bo‘yicha birlamchi navbatda ijtimoiy soha tarmoqlarida, jumladan, xalq ta’limi muassasalarining 70 foizi, maktabgacha ta’lim va sog‘liqni saqlash muassasalarining 100 foizini yuqori tezlikdagi internet tarmog‘i bilan ta’minlash vazifasi qo‘yildi.

Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida joriy yil yakunigacha 50 ta yangi xizmat turini joriy etish va 2021 yilda qo‘shimcha 60 ta yangi xizmat turini joriy etish rejalashtirilgan.

– Barcha davlat boji va yig‘imlarni to‘lashni yagona elektron billing to‘lov tizimi orqali amalga oshirishni joriy etish, litsenziya va ruxsatnoma berish xizmatlarini 50 foizini raqamli formatga o‘tkazish, «Raqamli litsenziya» tizimini modernizatsiya qilish lozimligi ta’kidlandi.

– Bundan tashqari, axbrot-kommunikatsiya xizmatlari hajmini 8 foizga, dasturiy ta’minot mahsulotlari hajmini – 20 foizga oshirish vazifalari belgilandi.

Xulosa qilib aytganda, belgilangan 8 ta ustuvor yo‘nalishlar bo‘yicha kompleks chora-tadbirlarni sifatli va o‘z vaqtida amalga oshirilishi, jahon iqtisodiyotida global inqirozning tobora chuqurlashib borishi sharoitida milliy iqtisodiyotimizni joriy yil yakunlarida barqaror o‘sishini va keyingi yillarda iqtisodiy o‘sish sur’atlarini yanada jadallashib borishiga zamin yaratadi.

Xurshid Asadov,

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi

Sektor mudiri

Manba: Yangi O‘zbekiston gazetasi 110-son, 2020 yil 18 iyun

Maqolani ulashing

O'xshash yangiliklar