O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 30 iyul — 1 avgust kunlari davlat tashrifi bilan Qirg‘iziston Respublikasida bo‘ladi.
Tashrif yakunlari bo‘yicha qator ikki tomonlama hujjatlarni imzolash rejalashtirilgan.
Tashrif doirasida davlat rahbari Markaziy Osiyo va Ozarbayjon davlat rahbarlarining norasmiy Maslahat uchrashuvida ham ishtirok etadi.
Mazkur davlat tashrifi arafasida Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi mintaqaviy hamkorlikning bugungi holati va istiqbollariga bag‘ishlangan axborot-tahliliy materiallar turkumini tayyorladi.
So‘nggi 9 yilda O‘zbekistonning Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan savdo-iqtisodiy hamkorligining asosiy ko‘rsatkichlari sezilarli darajada o‘sdi:
– 2017–2025 yillarda O‘zbekistonning Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan tovar ayirboshlash hajmi 3,1 barobar oshib, 8,3 mlrd AQSh dollariga yetdi. Eksport 2,1 barobar o‘sib, 3,1 mlrd dollar, import esa 4,2 barobar oshib, 5,1 mlrd dollarni tashkil etdi;
– Markaziy Osiyo mamlakatlari investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar soni 7 barobardan ortiq oshib, 2,3 mingtadan ziyodni tashkil qildi;
– Markaziy Osiyo mamlakatlaridan O‘zbekistonga jalb qilinayotgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlarning yillik hajmi 600 barobardan ortiq o‘sib, 2025 yilda 1,3 mlrd AQSh dollariga yetdi. Solishtirish uchun, 2017 yilda bu ko‘rsatkich atigi 2,1 mln dollarni tashkil etgan.
2025 yilda o‘zaro savdo tarkibida eng yirik hamkor sifatida Qozog‘iston saqlanib qoldi. U bilan tovar ayirboshlash hajmi 5 mlrd AQSh dollarini yoki O‘zbekistonning mintaqa mamlakatlari bilan jami savdosining 60,2 foizini tashkil etdi. Turkmaniston bilan tovar ayirboshlash 1,2 mlrd dollarga (14,5%), Qirg‘iziston bilan ham 1,2 mlrd dollarga (14,5%) yetdi. Tojikiston bilan savdo hajmi 912,3 mln dollar, ya’ni 11 foizni tashkil qildi.
2025 yilda O‘zbekistonning Markaziy Osiyo mamlakatlariga eksporti 3,2 mlrd AQSh dollariga yetdi. Mintaqa mamlakatlarining O‘zbekiston umumiy eksportidagi ulushi 9,8 foizni tashkil qildi. Markaziy Osiyo davlatlaridan import hajmi 5,1 mlrd AQSh dollari bo‘lib, ularning mamlakat umumiy importidagi ulushi 11,1 foizga yetdi.
Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘rtasidagi o‘zaro savdo 1996–1997 yillarda imzolangan ikki tomonlama erkin savdo to‘g‘risidagi bitimlar asosida erkin savdo rejimida amalga oshirilmoqda.
Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (Markaz) hisob-kitoblariga ko‘ra, uchinchi mamlakatlardan import qilinayotgan mahsulotlarni mintaqa mamlakatlarining o‘zaro eksport yetkazib berishlari bilan almashtirish hisobiga ichki savdo hajmini 11,4 mlrd AQSh dollariga, ya’ni 2 barobardan ortiq oshirish imkoniyati mavjud.
Ko‘rinib turibdiki, mintaqa ichidagi o‘zaro savdoni kengaytirish salohiyati juda yuqori. Uni to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun o‘zaro savdoda mavjud tarif (istisnolar) va notarif to‘siqlarni bosqichma-bosqich bartaraf etish zarur. Shuningdek, mintaqa mamlakatlari eksportyorlari va importyorlarini Markaziy Osiyo umumiy bozorida tovarlarga bo‘lgan talab va taklif to‘g‘risidagi dolzarb axborot bilan muntazam ta’minlash mexanizmlarini yo‘lga qo‘yish muhim ahamiyatga ega.
Shu bilan birga, investitsiyaviy hamkorlik ham rivojlanmoqda. 2017–2025 yillarda Markaziy Osiyo mamlakatlaridan jalb qilingan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlarning jami hajmi 2,5 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi.
Faqat 2025 yilning o‘zida mintaqadan jalb qilingan to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar va kreditlar hajmi 1,3 mlrd AQSh dollariga yetdi.
2026 yil iyun holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda Markaziy Osiyo mamlakatlari kapitali ishtirokida 2 384 ta korxona faoliyat yuritgan.
Ularning eng ko‘pi Qozog‘iston kapitali ishtirokida tashkil etilgan bo‘lib, 1 283 tani tashkil etgan. Shuningdek, Tojikiston kapitali ishtirokida 442 ta, Qirg‘iziston kapitali ishtirokida 362 ta, Turkmaniston kapitali ishtirokida esa 297 ta korxona faoliyat ko‘rsatgan.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi hamkorlik sezilarli darajada faollashib, davlatlararo munosabatlarning eng yuqori bosqichi – strategik sheriklik va ittifoqchilik munosabatlari darajasiga ko‘tarildi.
Ikki mamlakat Prezidentlari raisligida Oliy davlatlararo kengash tashkil etildi. U O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi ko‘p qirrali hamkorlikni ilgari surishning samarali mexanizmiga aylandi.
O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi o‘zaro savdo erkin savdo rejimi asosida amalga oshirilmoqda.
2017–2025 yillarda O‘zbekistonning Ozarbayjon bilan tovar ayirboshlash hajmi 9,5 barobar oshib, 32,5 mln AQSh dollaridan 307,3 mln dollarga yetdi. Eksport 8,2 barobar oshib, 27,6 mln dollardan 227,3 mln dollarga, import esa 16,3 barobar o‘sib, 4,9 mln dollardan 80 mln dollarga yetdi.
2025 yilda O‘zbekistonning Ozarbayjon bilan tashqi savdosi tarkibi quyidagicha shakllandi:
Eksport – jami 227,3 mln AQSh dollari, jumladan:
Import – jami 80 mln AQSh dollari, jumladan:
Investitsiyaviy hamkorlikni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. 2023 yilda ustav kapitali 500 mln AQSh dollari bo‘lgan Ozarbayjon–O‘zbekiston investitsiya kompaniyasi tashkil etildi.
Hozirgi kunda O‘zbekistonda Ozarbayjon kapitali ishtirokida 460 ta korxona faoliyat yuritmoqda. Bu ko‘rsatkich 2017 yildagi 71 taga nisbatan 6,5 barobarga oshgan.
2025 yilda Ozarbayjondan O‘zbekistonga jalb qilingan investitsiyalar hajmi 173,7 mln AQSh dollarini tashkil etdi (2017 yilda – 0,1 mln dollar). O‘zbekiston iqtisodiyotiga Ozarbayjondan jalb qilingan jami investitsiyalar hajmi 318,6 mln AQSh dollariga yetdi.
Ozarbayjon kapitali ishtirokidagi korxonalar asosan qurilish, qayta ishlash sanoati va qishloq xo‘jaligi sohalarida faoliyat yuritmoqda.
Shu bilan birga, O‘zbekiston kapitali ham Ozarbayjon bozoridagi ishtirokini kengaytirmoqda. Xususan, avtomobillar va to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarish bo‘yicha qo‘shma korxonalar tashkil etilgan.
Hamkorlikning muhim yo‘nalishlaridan biri transport sohasidir. O‘zbekiston Transkaspiy xalqaro transport yo‘lagi (O‘rta yo‘lak) orqali tovarlarni Yevropa bozorlariga yetkazib berishda Ozarbayjonning transport-logistika salohiyatidan samarali foydalanishga qaratilgan qo‘shma loyihalarni amalga oshirishdan manfaatdor.
Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi
Jamoatchilik bilan aloqalar bo‘limi
Izoh qoldirish