2026 yilning I yarim yilligida Markaziy Osiyo Yevroosiyoning ko‘plab boshqa hududlariga nisbatan yanada yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atlarini namoyon etdi. Mintaqaning barcha besh mamlakatida YaIMning ijobiy o‘sishi saqlanib qoldi. Shu bilan birga, iqtisodiy o‘sish manbalari mamlakatlar kesimida sezilarli farq qildi. Ayrim davlatlarda o‘sish qurilish va investitsiya faolligining jadallashishi hisobiga ta’minlangan bo‘lsa, boshqalarida xizmatlar sohasi va ichki savdoning kengayishi, shuningdek, sanoat tarkibidagi o‘zgarishlar asosiy omil bo‘ldi.
Qozog‘iston iqtisodiyoti 2026 yil yanvar–iyun oylarida 4,1%ga o‘sdi. O‘tgan yilning mos davrida bu ko‘rsatkich 6,2%ni tashkil etgan edi.
O‘sish sur’atlarining pasayishiga asosan qazib olish sanoati ta’sir ko‘rsatdi. Ushbu tarmoqda ishlab chiqarish hajmi 4,0%ga qisqardi, 2025 yilning I yarim yilligida esa 8,4%ga o‘sgan edi. Natijada sanoatda umumiy o‘sish sur’ati 6,5%dan 3,5%ga sekinlashdi.
Sanoat o‘sishining asosiy drayveri qayta ishlash sanoati bo‘ldi. Tarmoqda ishlab chiqarish o‘sishi 5,5%dan 9,8%ga tezlashdi. Bu xomashyo segmentidagi pasayishni qisman qoplab, xomashyoga bog‘liq bo‘lmagan ishlab chiqarish bazasi kengayib borayotganini ko‘rsatadi.
Qurilish sohasida yuqori o‘sish sur’atlari saqlanib qoldi — 15,2%, o‘tgan yilning mos davrida 18,4%. Qishloq xo‘jaligida esa o‘sish 3,3%dan 4,4%ga tezlashdi.
Investitsiyalar hajmi 9,6%ga oshdi, biroq o‘sish sur’ati 2025 yilning I yarim yilligidagi 19,3%ga nisbatan qariyb ikki barobar past bo‘ldi. Iqtisodiyotni kreditlash sur’ati ham mos ravishda 22%dan 17%ga sekinlashdi.
Iste’mol talabi o‘sishda davom etdi, biroq nisbatan mo‘’tadil sur’atlarda. Chakana savdo aylanmasi 3,8%ga oshdi, o‘tgan yilning mos davrida bu ko‘rsatkich 6,6%ni tashkil etgan. Ulgurji savdoda ham o‘sish 9,2%dan 6,6%ga sekinlashdi.
Joriy yilda inflyasiya sur’ati pasaydi. Iyun oyida yil boshidan buyon narxlar o‘sishi 5,1%ni tashkil etdi, bir yil avval esa 7,0% bo‘lgan. Shunga qaramay, inflyasiya darajasi hali ham nisbatan yuqori bo‘lib qolmoqda.
2026 yilda tashqi savdo aylanmasi o‘tgan yilgi pasayishdan so‘ng tiklanmoqda. Yanvar–may oylarida tashqi savdo hajmi 4,3%ga o‘sib, 56,3 mlrd dollarga yetdi. Eksport 1,6%ga, import esa 7,7%ga oshdi.
Taqqoslash uchun, 2025 yilning shu davrida tashqi savdo aylanmasi 4,5%ga, eksport 9,2%ga qisqargan, import esa 2,2%ga o‘sgan edi. Shunday qilib, tashqi savdo yana o‘sish trayektoriyasiga qaytdi, biroq joriy yilda uning asosiy manbai import bo‘ldi.
Qirg‘iziston iqtisodiyoti yuqori o‘sish sur’atlarini saqlab qolmoqda. 2026 yilning I yarim yilligida YaIM 11,9%ga o‘sdi, 2025 yilning shu davrida esa o‘sish 11,3%ni tashkil etgan edi.
O‘sishning asosiy manbai investitsiya va qurilish faolligining keskin jadallashishi bo‘ldi. Investitsiyalar hajmi o‘tgan yilgi 33,9%ga nisbatan 64,3%ga oshdi, qurilishda esa o‘sish 33,1%dan 69,6%ga tezlashdi. Iqtisodiyotni kreditlash ham yuqori sur’atlarda kengaymoqda — 2026 yil iyun oyi yakunlariga ko‘ra, o‘sish 45%ni tashkil etdi. Bu kapital qo‘yilmalar hajmi sezilarli darajada oshganini ko‘rsatadi.
Sanoat 12,7%ga o‘sib, o‘tgan yilgi 12,5%ga yaqin sur’atni saqlab qoldi. Tarmoq ichida qayta ishlash sanoati o‘sishi 12,7%dan 15,1%ga, qazib olish sanoati esa 10,4%dan 12,8%ga tezlashdi. Qishloq xo‘jaligida ham ijobiy dinamika kuchayib, o‘sish 1,9%dan 4,3%ga yetdi. Shu tariqa, yuqori iqtisodiy o‘sish tarmoqlar kesimida yanada kengroq qamrov kasb etdi.
Xizmatlar va iste’mol sektorida esa ma’lum darajada sekinlashuv kuzatildi. Chakana savdo o‘sishi 10,1%dan 13,5%ga tezlashganiga qaramay, ulgurji savdo o‘tgan yilgi 2,1%lik o‘sishdan so‘ng 1,9%ga qisqardi. Savdo sohasining umumiy o‘sishi esa 21,3%dan 5,0%ga pasaydi. Xizmatlar sohasida ham o‘sish sur’ati 10,1%dan 5,3%ga sekinlashdi. Bu iqtisodiy faollikning asosiy qismi investitsiya va ishlab chiqarish segmentlarida jamlanayotganini ko‘rsatadi.
Yuqori iqtisodiy faollik sharoitida iste’mol inflyasiyasi ham tezlashmoqda. Yil boshidan buyon narxlar 5,5%ga oshdi, 2025 yil iyun holatiga esa bu ko‘rsatkich 4,0%ni tashkil etgan edi.
2026 yilning dastlabki besh oyida tashqi savdo aylanmasi 1%ga o‘sib, 6,3 mlrd dollarga yetdi. Shu bilan birga, import 2,8%ga oshdi, eksport esa 9,3%ga qisqardi. Natijada tashqi savdodagi salbiy saldo yanada kengaydi.
Tojikiston iqtisodiyoti 8,2%ga o‘sib, 2025 yilning I yarim yilligidagi ko‘rsatkichni (8,1%) deyarli takrorladi.
Shu bilan birga, iqtisodiyotning qator tarmoqlarida o‘sish sur’atlari o‘tgan yilga nisbatan sekinlashdi. Xususan, sanoat ishlab chiqarishi o‘sishi 24,0%dan 14,1%ga pasaydi. Qazib olish sanoatida ishlab chiqarish 6,7%ga qisqargan bo‘lsa, qayta ishlash sanoati 26,0%ga o‘sdi. Qishloq xo‘jaligida o‘sish 9,7%dan 7,2%ga, xizmatlar sohasida esa 12,8%dan 10,6%ga sekinlashdi.
Ayni paytda investitsiya talabi oshdi. Asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi 18,4%ga o‘sdi, o‘tgan yilning mos davrida bu ko‘rsatkich 14,6%ni tashkil etgan edi. Iqtisodiyotni kreditlash ham jadallashdi. Iyun oyida kreditlar hajmi yillik hisobda 25%ga oshdi, 2025 yil iyun oyida esa o‘sish 19% bo‘lgan.
Iste’mol talabi ham iqtisodiy faollikni qo‘llab-quvvatladi. Xususan, chakana savdo aylanmasi 31,8%ga, savdo sohasi umumiy hisobda 26,1%ga o‘sdi.
Ichki talabning kengayishi bilan birga inflyasiya ham biroz tezlashdi. Iyun oyi yakunlariga ko‘ra, narxlar o‘tgan yil dekabriga nisbatan 2,4%ga oshdi, 2025 yilning shu davrida bu ko‘rsatkich 1,8%ni tashkil etgan edi. Shunga qaramay, Tojikistonda inflyasiya Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida eng past darajada saqlanib qolmoqda.
Tashqi savdo iqtisodiy faollikning yuqori o‘sish ko‘rsatgan yo‘nalishlaridan biri bo‘ldi. 2026 yilning I yarim yilligida tashqi savdo aylanmasi 44,2%ga o‘sib, 6,8 mlrd dollarga yetdi. Eksport 65,4%ga oshib, 1,6 mlrd dollarni, import esa 38,8%ga ko‘payib, 5,2 mlrd dollarni tashkil etdi. Ushbu o‘sish sur’atlari o‘tgan yilgi ko‘rsatkichlardan sezilarli darajada yuqori bo‘ldi.
Turkmaniston iqtisodiyoti, rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 2026 yilning I yarim yilligida 6,3%ga o‘sdi va o‘tgan yilning mos davridagi o‘sish sur’atini saqlab qoldi.
Asosiy kapitalga investitsiyalar YaIMning 16,5%ini tashkil etdi. Shu bilan birga, investitsiyalar o‘sishi 2025 yilning I yarim yilligidagi 15,6%dan joriy yilda 4,3%ga sekinlashdi.
Iste’mol sektorida ijobiy dinamika saqlanib, chakana savdo aylanmasi 10,1%ga oshdi.
Tashqi savdoda esa o‘sish jadallashdi. 2026 yilning I yarim yilligida tashqi savdo aylanmasi 7,5%ga ko‘paydi, o‘tgan yilning mos davrida bu ko‘rsatkich 2,9%ni tashkil etgan edi. Bu tashqi sektorning iqtisodiy o‘sishdagi hissasi ortib borayotganini ko‘rsatadi.
O‘zbekiston 2026 yilning I yarim yilligida YaIM o‘sish sur’atlarining eng yuqori tezlashishini namoyon etdi. Iqtisodiy o‘sish 2025 yilning mos davridagi 7,2%dan 8,5%ga yetdi. O‘sish iqtisodiyotning barcha asosiy tarmoqlarida kuzatildi, eng kuchli sur’atlar esa xizmatlar, savdo va investitsiyalar hisobiga ta’minlandi.
Bozor xizmatlari hajmi 16,9%ga o‘sdi, 2025 yilning I yarim yilligida bu ko‘rsatkich 13,3%ni tashkil etgan edi. Xususan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari xizmatlarida yuqori o‘sish sur’atlari saqlanib, 22,1%ni, transport xizmatlarida esa 14,7%ni tashkil etdi.
Chakana savdo aylanmasi 20,2%ga oshib, o‘tgan yilgi 9,7%lik o‘sishdan ikki baravardan ziyod yuqori bo‘ldi. Ulgurji savdoda ham o‘sish 12,4%dan 16,5%ga tezlashdi.
2026 yilning birinchi yarmidagi muhim o‘zgarishlardan biri investitsiya faolligining keskin jadallashishi bo‘ldi. Asosiy kapitalga investitsiyalar 17,5%ga o‘sdi, 2025 yil yanvar–iyun oylarida esa bu ko‘rsatkich 8,5%ni tashkil etgan edi.
Ishlab chiqaruvchi tarmoqlarda ham ijobiy dinamika kuchaydi. Sanoat ishlab chiqarishi 8%ga o‘sdi, bir yil avval esa o‘sish 6,6% bo‘lgan. Qayta ishlash sanoati 8,8%ga, qazib olish sanoati esa 2,1%ga o‘sdi. Bu sanoat o‘sishida qayta ishlash tarmoqlarining nisbatan yuqori hissasini ko‘rsatadi.
Qishloq xo‘jaligida o‘sish 4,0%dan 4,7%ga, qurilish sohasida esa 10,7%dan 13,8%ga tezlashdi.
Iqtisodiy o‘sish, investitsiya va iste’mol talabining jadallashishiga qaramay, inflyasiya sur’atlarining pasayishi ham ijobiy natija bo‘ldi. Yil boshidan buyon narxlar 3,3%ga oshdi, 2025 yil iyun oyida esa bu ko‘rsatkich 4,2%ni tashkil etgan edi.
2026 yilning I yarim yilligida tashqi savdo aylanmasi 7,4%ga o‘sib, 41 mlrd dollarga yetdi. Eksport 8,8%ga qisqarib, 15,9 mlrd dollarni tashkil etdi, import esa 21%ga oshib, 25,2 mlrd dollarga yetdi.
Eksportdagi pasayish asosan oltin eksporti hajmining qisqarishi bilan bog‘liq. Oltin hisobga olinmaganda, O‘zbekiston eksporti 32%ga o‘sgan.
Markaziy Osiyo mamlakatlarida iqtisodiy o‘sish yuqori darajada saqlanmoqda, biroq mamlakatlar o‘rtasidagi sur’atlar farqi kengaymoqda. Mintaqaviy o‘sishga asosan Qirg‘izistondagi ikki xonali o‘sish va O‘zbekiston iqtisodiyotining jadallashishi hissa qo‘shmoqda, Qozog‘istonda esa o‘sish sur’atlari sezilarli darajada sekinlashdi.
Investitsiyalar va qurilish mintaqadagi iqtisodiy faollikning asosiy umumiy drayverlariga aylandi. Investitsiya sikli bir tomondan joriy o‘sishni qo‘llab-quvvatlasa, ikkinchi tomondan kelgusi ishlab chiqarish quvvatlari uchun zamin yaratmoqda. Shu bilan birga, investitsiya va qurilishning juda yuqori sur’atlari ayrim iqtisodiyotlarda ortiqcha qizish xatarlarini oshirishi mumkin.
Ichki talab ham mintaqa mamlakatlari iqtisodiy o‘sishini qo‘llab-quvvatlayotgan asosiy omillardan biri bo‘ldi. Chakana savdo, kreditlash va iste’mol faolligining kengayishi bir qator mamlakatlarda iqtisodiy dinamikani mustahkamladi.
Ijobiy tarkibiy tendensiyalardan biri deyarli barcha mamlakatlarda qayta ishlash sanoatining yuqori sur’atlarda o‘sishidir. Bu eksport tarkibini diversifikatsiya qilish, mintaqaviy ishlab chiqarish zanjirlarini rivojlantirish va iqtisodiyotlarning xomashyo bozorlariga bog‘liqligini kamaytirish uchun asos yaratadi.
Tashqi savdoda esa aksariyat mamlakatlar uchun umumiy tendensiya importning eksportga nisbatan tezroq o‘sishi bo‘ldi. Bu bir tomondan ichki talab va investitsiya faolligining yuqoriligini aks ettirsa, ikkinchi tomondan tashqi savdo balansiga bosimni kuchaytirishi mumkin.
Inflyasiya dinamikasi mamlakatlar kesimida bir xil emas. 2025 yilning I yarim yilligi bilan taqqoslaganda, inflyasiya Qozog‘iston va O‘zbekistonda pasaygan bo‘lsa, Qirg‘iziston va Tojikistonda tezlashdi. Shu sharoitda ichki talabning yuqori sur’atlarda o‘sishi pul-kredit siyosatini ehtiyotkorlik bilan olib borish zaruratini saqlab qolmoqda.
Markaziy Osiyo mamlakatlarining 2026 yil I yarim yilligidagi iqtisodiy natijalari tashqi sharoitning sezilarli murakkablashuvi sharoitida shakllandi. Mintaqaning yetakchi savdo-iqtisodiy hamkorlarida o‘sish sur’atlari sekinlashdi, energetika bozoridagi keskin o‘zgarishlar inflyasion bosimni kuchaytirdi, jahon oltin, yoqilg‘i va oziq-ovqat bozorlarida esa yuqori o‘zgaruvchanlik saqlanib qoldi.
2026 yilning I yarim yilligida Markaziy Osiyo uchun muhim bo‘lgan yirik tashqi bozorlarda iqtisodiy o‘sishning sekinlashishi kuzatildi.
Xitoyda YaIM yanvar–iyun oylarida yillik hisobda 4,7%ga o‘sdi, o‘tgan yilning mos davrida esa bu ko‘rsatkich 5,3%ni tashkil etgan edi.
Yevropa Ittifoqida 2026 yilning I choragida YaIM 2025 yilning mos choragiga nisbatan 0,8%ga o‘sdi.
Rossiya Iqtisodiy rivojlanish vazirligi baholariga ko‘ra, yanvar–may oylarida YaIM o‘sishi atigi 0,2%ni tashkil etdi. Yanvar va fevral oylaridagi pasayishdan so‘ng bahor oylarida iqtisodiyot yana past sur’atdagi ijobiy o‘sishga qaytdi. Markaziy Osiyo uchun bu Rossiyaga eksport va pul o‘tkazmalari o‘sishining sekinlashishi bilan bog‘liq xatarlarni oshiradi. Shu bilan birga, Rossiya mehnat bozorida ishchi kuchi yetishmasligi mehnat migrantlariga bo‘lgan talabni saqlab turibdi.
Jahon oltin bozorida keskin narx tebranishlari kuzatildi. Yanvar oyida bir troy unsiya oltin narxi 5,4 ming dollarga yetgan bo‘lsa, iyun oyida 4 ming dollargacha pasaydi. Korreksiyaga qaramay, oltin narxi tarixan yuqori darajada saqlanib, mintaqadagi oltin qazib oluvchi mamlakatlarning eksport daromadlari va investitsiya faolligini qo‘llab-quvvatladi.
Yoqilg‘i-energetika bozorlarida geosiyosiy keskinlik yangi narx shokini keltirib chiqardi. Qurolli mojarolar va sanksiyalar bilan bog‘liq qarama-qarshiliklar global bozorlar uchun asosiy noaniqlik manbalaridan biri bo‘lib qoldi. Tarif cheklovlarining kengayishi, ta’minot zanjirlarining qayta tashkil etilishi va raqobat qiluvchi texnologik tizimlarning paydo bo‘lishi jahon iqtisodiyotida geoiqtisodiy parchalanish jarayonlarini kuchaytirmoqda.
Shunday tashqi sharoitga qaramay, 2026 yil I yarim yilligi yakunlari Markaziy Osiyo iqtisodiyotlarining tashqi shoklarga nisbatan barqarorligini ko‘rsatdi.
2026 yilning I yarim yilligida Markaziy Osiyo mamlakatlari iqtisodiyoti yirik tashqi hamkorlarda o‘sish sur’atlarining sekinlashishi, geosiyosiy keskinlikning kuchayishi va jahon tovar bozorlaridagi yuqori o‘zgaruvchanlikka qaramay, barqaror va aksariyat hollarda yuqori o‘sish sur’atlarini saqlab qoldi.
Iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlari investitsiyalar, qurilish, qayta ishlash sanoati, savdo va xizmatlar bo‘ldi. Shu bilan birga, ayrim mamlakatlarda importning eksportga nisbatan tezroq o‘sishi, inflyasion bosim va xomashyo bozorlariga bog‘liqlik makroiqtisodiy barqarorlik uchun muayyan xatarlarni saqlab qolmoqda.
Yilning ikkinchi yarmida investitsiya loyihalarining barqaror davom etishi, sanoatning eksport salohiyatini kengaytirish imkoniyatlari va inflyasiya dinamikasi asosiy omillardan bo‘ladi.
Mintaqa uchun ustuvor vazifa joriy yuqori o‘sish sur’atlarini yanada unumdor va muvozanatli iqtisodiy o‘sishga aylantirishdan iborat. Buning uchun qayta ishlash darajasini chuqurlashtirish, o‘zaro savdoni kengaytirish, transport bog‘liqligini yaxshilash va transchegaraviy ishlab chiqarish zanjirlarini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Ruslan Abaturov, Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi
Izoh qoldirish