ЕОИИдаги кузатувчилик мақоми Ўзбекистоннинг транспорт соҳасига қандай таъсир ўтказади

ЕОИИдаги кузатувчилик мақоми Ўзбекистоннинг транспорт соҳасига қандай таъсир ўтказади

Жорий йилнинг 11 декабрида Олий Евроосиё Иқтисодий Кенгашининг қарори билан Ўзбекистон ЕОИИда кузатувчилик мақомини олди. Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази эксперти Муҳсинжон Холмухамедов Ўзбекистоннинг ЕОИИдаги янги мақомини шарҳлар экан, транспорт-логистика фаолиятини ривожлантириш, ЕОИИ мамлакатлари транспорт коридорларига қўшилишдан манфаатдор деб фикр билдирмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 11 декабрь куни Олий Евроосиё иқтисодий кенгашидаги нутқидан иқтибос келтириб ўтадиган бўлсак «...Ўзбекистон ва ЕОИИга аъзо давлатларнинг транспорт коммуникациялари ва инфратузилмаси чуқур интеграциялашган ва ўзаро яқиндан боғланган. Транспорт ва транзит соҳасида ўзаро мувофиқлашган ёндашувларни ишлаб чиқиш, транспорт йўлакларини янада фаол ишга солиш, уларнинг рақобатбардошлиги ва қувватини салмоқли даражада оширишга ёрдам беради».

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар марказининг (CERR) жорий йилнинг бошида ўтказган тадқиқотига кўра, агар Ўзбекистон ЕОИИга қўшилса, Ўзбекистон иқтисодиёти учун транспорт харажатлари камаяди, аммо миллий авиаташувчилар кучли рақобатга дуч келади.

Ўзбекистон учун нималар ўзгаради?

Биринчидан, Ўзбекистон ЕОИИдаги кузатувчи мақомида Евроосиё иқтисодий комиссияси ва унинг ишчи органлари билан яқинроқ ҳамкорлик қилиш ва ҳамкорлик кун тартибини кенг кўламда амалга ошириш имконига эга бўлади. Шунингдек, иттифоқ мамлакатлари билан савдо-иқтисодий ҳамкорликнинг афзалликларидан тўлиқ фойдаланиш ҳамда мамлакатимизга кузатувчи мақомини берадиган ҳамкорликни чуқурлаштириш учун шароит яратилади.

Иккинчидан, ЕОИИга аъзо давлатлар Ўзбекистоннинг асосий савдо шериклари ва яқин қўшниларидир. Шундан келиб чиқиб айтиш мумкинки, кузатувчи мақоми ҳар хил мавзулардаги мунозараларда ўз вақтида иштирок этиш, асосли қарорлар қабул қилиш ва иқтисодий сиёсатда зарур ўзгаришларни амалга ошириш имкониятини беради.

Учинчидан, барча аъзо давлатлар билан мавжуд муаммоларни муҳокама қилиш бўйича мулоқотни осонлаштирадиган доимий канал яратилади.

Тўртинчидан, биз савдо, инвестиция ва технологик ҳамкорликни кенгайтириш мақсадида ЕОИИга аъзо давлатлар билан янада конструктив мулоқот ўрнатиш имкониятига эгамиз.

Умуман олганда, Кенгашда кузатувчи мақомида иштирок этиш бизга Иттифоқнинг интеграциялашув жараёнлари, ютуқлари, муаммолари ва ривожланиш истиқболлари тўғрисида қимматли маълумотларни олиш имконини беради.

Шу билан бирга, Ўзбекистон томонидан ЕОИИдаги кузатувчи мамлакат мақомини олиши алоҳида ажратилган ҳодиса сифатида қаралмаслиги керак. Бу ҳақиқат интеграцион ташкилот билан ҳар томонлама ўзаро манфаатли ҳамкорликни чуқурлаштириш ниятидан далолат беради.

Кузатувчи мақомини олгандан сўнг, биз ЕОИИ тадбирларининг янада фаол иштирокчиси бўлишимиз – давлат раҳбарлари, ишбилармон доиралар, экспертлар даражасида, шу жумладан, макроиқтисодий сиёсат бўйича маслаҳатлашувларда иштирок этишимиз мумкин.

Кутилаётган эффектлар:

2020 йилнинг январь-ноябрь ойларида Ўзбекистоннинг ЕОИИ давлатлари билан ўзаро ташқи савдоси 8,7 миллиард долларни ташкил этди, бу Ўзбекистон ташқи савдо айланмасининг қарийб 26,5 фоизини қамраб олди. Шундан Иттифоқ мамлакатларига умумий экспорт ҳажми 2,868,9 млн доллар (Россия – 1,323,4 млн доллар, Қозоғистон – 818,8 млн доллар, Қирғизистон – 685,7 млн доллар, Беларусия – 37,7 млн доллар, Арманистон 3,3 млн доллар)ни, импорт ҳажми эса 5 880,0 млн доллар (Россия 3 746,0 млн доллар, Қозоғистон – 1 801,7 млн доллар, Қирғизистон – 130,6 млн доллар, Беларусия – 199,7 млн доллар, Арманистон 2,0 млн доллар)ни ташкил қилган.

Ўзбекистоннинг ЕОИИ билан ўзаро алоқалари таҳлили

2020 йилнинг январь-ноябрь ойларида, Ўзбекистоннинг жами ташқи савдо юк ташувлар ҳажмида ЕОИИ мамлакатларининг улуши 55 фоиз (18,2 млн тонна)ни ташкил этди, шундан 14,8 фоизи (2,6 млн тонна) экспорт юкларини ташиш, 85,2 фоизи (15,6 млн тонна) импорт юкларини ташишга тўғри келди.

2019 йилнинг шу даврига нисбатан ЕОИИ давлатлари билан жами юк ташувлар 18,3 %га, шундан экспорт юклари ҳажми 14,4 %га (Шундан, Россия +11%, Қозоғистон +20%, Армения +9%, Қирғизистон +0,1%, Беларусия -9%), импорт юклари ҳажми 19 %га (Шундан, Россия +24,4%, Қозоғистон +20,3%, Армения +57,1%, Қирғизистон -4,4%, Беларусия +40,0%) ошган.

2020 йилнинг январь-ноябрь ойларида, ЕОИИ давлатлари билан жами 33,2 млн тонна юк ташилган. Шундан Темирйўл транспортига – 20,8 млн тонна (2019 й.га нисбатан +22,5%), Автомобиль транспортига – 3,5 млн тонна (2019 й.га нисбатан -0,9%), Ҳаво транспортига – 1,1 минг тонна (2019 й.на нисбатан -20,2%) тўғри келган.

Ўтказилган таҳлилларга асосан, Ўзбекистоннинг ЕОИИга тўла аъзолигига эришиши билан қуйидагилар амалга оширилади:

- ўзаро савдода процедуралари соддалашади;

- экспорт божхона тўловлари олиб ташланади;

- мамлакатнинг ташқи савдо айланмаси ошиб боради;

- юкларни ташиш нархлари пасаяди;

- янги транзит оқимлари жалб қилинади;

- мева-сабзавот экспорти кўпаймоқда;

- экспорт-импорт харажатларидаги транспорт харажатлари улуши камаяди;

- транспорт воситаларидан фойдаланиш самарадорлиги ошади;

- товарларни етказиб бериш муддати тезлашади, йўловчиларга хизмат кўрсатиш сифати яхшиланади;

- Евроосиё иттифоқининг транспорт коридорларига қўшилиши Қирғизистон ва Афғонистонда темир йўллар қурилишини тезлаштиради, ЕОИИ давлатларининг Хитой, Ҳиндистон, Покистон ва Афғонистонга юк ташиш имкониятларини оширади;

- Ўзбекистон логистика марказларининг ЕОИИ мамлакатларининг йирик логистика ва тақсимлаш марказларига интеграцияси экспорт қилинаётган товарларни, биринчи навбатда мева-сабзавот маҳсулотларини ташқи бозорларга олиб чиқиш бўйича имкониятларимизни оширади.

Муҳсинжон Холмухамедов “Дарё.уз” сайти учун тайёрлади

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази

[1]https://president.uz/uz/lists/view/4003

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар

Сўнгги янгиликлар