YeOIIdagi kuzatuvchilik maqomi O‘zbekistonning transport sohasiga qanday ta’sir o‘tkazadi

YeOIIdagi kuzatuvchilik maqomi O‘zbekistonning transport sohasiga qanday ta’sir o‘tkazadi

Joriy yilning 11 dekabrida Oliy Yevroosiyo Iqtisodiy Kengashining qarori bilan O‘zbekiston YeOIIda kuzatuvchilik maqomini oldi. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi eksperti Muhsinjon Xolmuxamedov O‘zbekistonning YeOIIdagi yangi maqomini sharhlar ekan, transport-logistika faoliyatini rivojlantirish, YeOII mamlakatlari transport koridorlariga qo‘shilishdan manfaatdor deb fikr bildirmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 11 dekabr kuni Oliy Yevroosiyo iqtisodiy kengashidagi nutqidan iqtibos keltirib o‘tadigan bo‘lsak «...O‘zbekiston va YeOIIga a’zo davlatlarning transport kommunikatsiyalari va infratuzilmasi chuqur integratsiyalashgan va o‘zaro yaqindan bog‘langan. Transport va tranzit sohasida o‘zaro muvofiqlashgan yondashuvlarni ishlab chiqish, transport yo‘laklarini yanada faol ishga solish, ularning raqobatbardoshligi va quvvatini salmoqli darajada oshirishga yordam beradi».

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazining (CERR) joriy yilning boshida o‘tkazgan tadqiqotiga ko‘ra, agar O‘zbekiston YeOIIga qo‘shilsa, O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun transport xarajatlari kamayadi, ammo milliy aviatashuvchilar kuchli raqobatga duch keladi.

O‘zbekiston uchun nimalar o‘zgaradi?

Birinchidan, O‘zbekiston YeOIIdagi kuzatuvchi maqomida Yevroosiyo iqtisodiy komissiyasi va uning ishchi organlari bilan yaqinroq hamkorlik qilish va hamkorlik kun tartibini keng ko‘lamda amalga oshirish imkoniga ega bo‘ladi. Shuningdek, ittifoq mamlakatlari bilan savdo-iqtisodiy hamkorlikning afzalliklaridan to‘liq foydalanish hamda mamlakatimizga kuzatuvchi maqomini beradigan hamkorlikni chuqurlashtirish uchun sharoit yaratiladi.

Ikkinchidan, YeOIIga a’zo davlatlar O‘zbekistonning asosiy savdo sheriklari va yaqin qo‘shnilaridir. Shundan kelib chiqib aytish mumkinki, kuzatuvchi maqomi har xil mavzulardagi munozaralarda o‘z vaqtida ishtirok etish, asosli qarorlar qabul qilish va iqtisodiy siyosatda zarur o‘zgarishlarni amalga oshirish imkoniyatini beradi.

Uchinchidan, barcha a’zo davlatlar bilan mavjud muammolarni muhokama qilish bo‘yicha muloqotni osonlashtiradigan doimiy kanal yaratiladi.

To‘rtinchidan, biz savdo, investitsiya va texnologik hamkorlikni kengaytirish maqsadida YeOIIga a’zo davlatlar bilan yanada konstruktiv muloqot o‘rnatish imkoniyatiga egamiz.

Umuman olganda, Kengashda kuzatuvchi maqomida ishtirok etish bizga Ittifoqning integratsiyalashuv jarayonlari, yutuqlari, muammolari va rivojlanish istiqbollari to‘g‘risida qimmatli ma’lumotlarni olish imkonini beradi.

Shu bilan birga, O‘zbekiston tomonidan YeOIIdagi kuzatuvchi mamlakat maqomini olishi alohida ajratilgan hodisa sifatida qaralmasligi kerak. Bu haqiqat integratsion tashkilot bilan har tomonlama o‘zaro manfaatli hamkorlikni chuqurlashtirish niyatidan dalolat beradi.

Kuzatuvchi maqomini olgandan so‘ng, biz YeOII tadbirlarining yanada faol ishtirokchisi bo‘lishimiz – davlat rahbarlari, ishbilarmon doiralar, ekspertlar darajasida, shu jumladan, makroiqtisodiy siyosat bo‘yicha maslahatlashuvlarda ishtirok etishimiz mumkin.

Kutilayotgan effektlar:

2020 yilning yanvar-noyabr oylarida O‘zbekistonning YeOII davlatlari bilan o‘zaro tashqi savdosi 8,7 milliard dollarni tashkil etdi, bu O‘zbekiston tashqi savdo aylanmasining qariyb 26,5 foizini qamrab oldi. Shundan Ittifoq mamlakatlariga umumiy eksport hajmi 2,868,9 mln dollar (Rossiya – 1,323,4 mln dollar, Qozog‘iston – 818,8 mln dollar, Qirg‘iziston – 685,7 mln dollar, Belarusiya – 37,7 mln dollar, Armaniston 3,3 mln dollar)ni, import hajmi esa 5 880,0 mln dollar (Rossiya 3 746,0 mln dollar, Qozog‘iston – 1 801,7 mln dollar, Qirg‘iziston – 130,6 mln dollar, Belarusiya – 199,7 mln dollar, Armaniston 2,0 mln dollar)ni tashkil qilgan.

O‘zbekistonning YeOII bilan o‘zaro aloqalari tahlili

2020 yilning yanvar-noyabr oylarida, O‘zbekistonning jami tashqi savdo yuk tashuvlar hajmida YeOII mamlakatlarining ulushi 55 foiz (18,2 mln tonna)ni tashkil etdi, shundan 14,8 foizi (2,6 mln tonna) eksport yuklarini tashish, 85,2 foizi (15,6 mln tonna) import yuklarini tashishga to‘g‘ri keldi.

2019 yilning shu davriga nisbatan YeOII davlatlari bilan jami yuk tashuvlar 18,3 %ga, shundan eksport yuklari hajmi 14,4 %ga (Shundan, Rossiya +11%, Qozog‘iston +20%, Armeniya +9%, Qirg‘iziston +0,1%, Belarusiya -9%), import yuklari hajmi 19 %ga (Shundan, Rossiya +24,4%, Qozog‘iston +20,3%, Armeniya +57,1%, Qirg‘iziston -4,4%, Belarusiya +40,0%) oshgan.

2020 yilning yanvar-noyabr oylarida, YeOII davlatlari bilan jami 33,2 mln tonna yuk tashilgan. Shundan Temiryo‘l transportiga – 20,8 mln tonna (2019 y.ga nisbatan +22,5%), Avtomobil transportiga – 3,5 mln tonna (2019 y.ga nisbatan -0,9%), Havo transportiga – 1,1 ming tonna (2019 y.na nisbatan -20,2%) to‘g‘ri kelgan.

O‘tkazilgan tahlillarga asosan, O‘zbekistonning YeOIIga to‘la a’zoligiga erishishi bilan quyidagilar amalga oshiriladi:

- o‘zaro savdoda protseduralari soddalashadi;

- eksport bojxona to‘lovlari olib tashlanadi;

- mamlakatning tashqi savdo aylanmasi oshib boradi;

- yuklarni tashish narxlari pasayadi;

- yangi tranzit oqimlari jalb qilinadi;

- meva-sabzavot eksporti ko‘paymoqda;

- eksport-import xarajatlaridagi transport xarajatlari ulushi kamayadi;

- transport vositalaridan foydalanish samaradorligi oshadi;

- tovarlarni yetkazib berish muddati tezlashadi, yo‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish sifati yaxshilanadi;

- Yevroosiyo ittifoqining transport koridorlariga qo‘shilishi Qirg‘iziston va Afg‘onistonda temir yo‘llar qurilishini tezlashtiradi, YeOII davlatlarining Xitoy, Hindiston, Pokiston va Afg‘onistonga yuk tashish imkoniyatlarini oshiradi;

- O‘zbekiston logistika markazlarining YeOII mamlakatlarining yirik logistika va taqsimlash markazlariga integratsiyasi eksport qilinayotgan tovarlarni, birinchi navbatda meva-sabzavot mahsulotlarini tashqi bozorlarga olib chiqish bo‘yicha imkoniyatlarimizni oshiradi.

Muhsinjon Xolmuxamedov “Daryo.uz” sayti uchun tayyorladi

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi

[1]https://president.uz/uz/lists/view/4003

Maqolani ulashing

O'xshash yangiliklar