Ўзбекистонда камбағаллик даражасини камайтириш учун Хитой тажрибасидан фойдаланиш таклиф қилинди

Ўзбекистонда камбағаллик даражасини камайтириш учун Хитой тажрибасидан фойдаланиш таклиф қилинди

Коронавирус инфекциясининг жаҳон миқёсида тарқалиши ва унга қарши курашишда дунё мамлакатлари бўйлаб инсонлар ҳарактланишига чекловлар ва корхоналар фаолиятини тўхталиши каби кескин чоралар қўлланиб келинмоқда. Бу эса дунё молия бозорларида хом-ашё товарлари нархининг пасайиши ва конъюнктуранинг ёмонлашуви, глобал ишлаб чиқариш занжирлари ва савдо алоқаларининг издан чиқиши, глобал талабнинг кескин қисқариб кетишига олиб келиб жаҳон иқтисодиётининг инқирозга юз тутишига сабаб бўлмоқда.

Жаҳон инқирозининг даражаси ва унинг давомийлиги кўпгина халқаро молия ташкилотлари томонидан турлича баҳоланиб келинмоқда. Жумладан, дунёда нуфузли халқаро молия ташкилотларидан бири бўлмиш Жаҳон банкининг прогнозларига кўра 2020 йилда глобал Ялпи ички маҳсулот 5,2 фоизга, АҚШда – 6,1 фоизга, Россияда – 6 фоизга, Европа Иттифоқида – 9,1 фоизга тушиши кутилмоқда. Шу билан бирга, Хитойда иқтисодиёт ўсиши 1 фоизга, Ўзбекистонда – 1,5 фоизга прогноз қилинмоқда.

Мамлакатимизда ҳам коронавирус пандемиясининг иқтисодиётимизга салбий оқибатларини камайтиришга сўнгги ойларда ҳукумат томонидан бир қатор чора-тадбирлар амалга оширилиб ижобий натижаларга эришилди. Хусусан:

  • 10 трлн.сўм миқдоридаги маблағга эга бўлган Инқирозга қарши курашиш фонди ташкил этилиб, бугунгача мазкур фонддан жами 5,5 трлн.сўм миқдоридаги маблағлар, шундан 651,3 млрд.сўм соғлиқни сақлаш мақсадларига йўналтирилди.
  • Мол-мулк ва ер солиғини 59,8 мингта кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари 257,1 млрд. сўм тўлашдан озод этилди.
  • Ишлатилмаётган ер участкалари ва бинолари учун 20,3 мингта тадбиркорлик субъектларига нисбатан юқори ставкалар ва пенияларни қўллаш вақтинча тўхтатилди.
  • Ижтимоий солиқ ставкаси 328,8 мингта микрофирма ва кичик корхоналар учун амалдаги 12% дан 1% туширилди.
  • Якка тартибдаги тадбиркорлар учун ижтимоий солиқнинг минимал суммаси 50% гача қисқартирилди.
  • Дебиторлик каздорлиги мавжуд бўлган 4022 та экспортёр корхоналарга жарима санкцияларини қўллаш тўхтатилди.

Ушбу чораларнинг ўз вақтида ва самарали амалга оширилиши эвазига иқтисодиётимизнинг барқарорлигини таъминлашга эришилди ва унинг истиқболдаги ривожланишига замин яратилмоқда. Бунинг исботини халқаро молия ташкилотларининг жаҳон иқтисодиёти ривожланишининг истиқболларига бағишланган ҳисоботларида келтирилаётган прогнозларида ҳам кўришимиз мумкин.

Шу билан бирга коронавирус пандемиясининг глобал иқтисодиётга таъсири ва инқирознинг оқибатлари ҳали бир неча йил давом этиши эътироф этилмоқда. Ушбу ҳолатни инобатга олган ҳолда дунё мамлакатлари томонидан истиқболдаги ривожланиш ва макроиқтисодий барқарорликни таъминлашга қаратилган дастурлар ишлаб чиқилмоқда.

Ўзбекистонда ҳам мамлакатимиз Президенти Ш.Мирзиёев томонидан жорий йилнинг 9 июнь куни миллий иқтисодиётимизнинг барқарорлигини таъминлаш ва унинг истиқболдаги ривожланишини белгилашга доир долзарб масалалар муҳокамасига бағишланган йиғилиш ўтказилди.

Йиғилишда давлатимиз раҳбари томонидан иқтисодий ёндашувни тубдан ўзгартириб, янги механизм ва инструментларни қўллаш лозимли таъкидланди. Бундан ташқари, иқтисодиётимиз жорий йил 2,2 фоизга ўсишига эришиш учун барча имкониятлар мавжудлиги белгилаб ўтилди.

Шу билан бирга мамлакатимиз иқтисодий барқарорлигини жорий йил охиригача ва кейинги йилда таъминлаш мақсадида 8 та асосий йўналишда комплекс чора-тадбирларни жадал тарзда амалга ошириш режалаштирилди.

Жумладан:

– Иқтисодиёт ва бюджет барқарорлигини таъминлаш зарурияти белгиланиб, мазкур йўналишда бюджет тушуми ва харажатларини қайта кўриб чиқиш, йил якуни билан бюджет дефицитини 3,5 фоиз миқдорида таъминлаш устувор вазифа этиб белгиланди. Бундан ташқари, давлат ташқи қарзи 2019 йил бошидан 7 миллиард доллар, ялпи ички маҳсулотга нисбатан 29 фоиз ошгани сабабли хавф-хатарларни олдини олиш учун янги қарз битимларини тузишда белгиланган чекловдан, яъни бюджет тўғрисидаги қонунда белгиланган 4 миллиард доллардан оширмаслик таъкидланди;

– Иқтисодий барқарорликни таъминлаш учун корхоналар фаолиятини қайта тиклаш ва солиқ маъмурчилигини яхшилаш ҳисобига қўшимча даромадлар олиш ҳамда давлат қарзи ҳисобига амалга оширилаётган лойиҳаларни аниқ баҳолаш мезонлари ва кафолатли қайтаришнинг самарали механизмларини жорий этиш вазифаси белгиланди;

– Камбағалликка қарши курашиш ва аҳоли бандлигини таъминлаш йўналишида жорий йилда 810 мингта доимий иш ўрнини қайта тиклаш, 310 минг янги доимий ва 633 мингта мавсумий иш ўрни яратиш вазифаси белгиланди. Шу билан бирга, ўзини-ўзи банд қилиш турлари сонини 24 тадан 67 тага кўпайтирилиши эвазига камида 100 мингта янги иш жойларини ташкил этилиши зарурияти таъкидланди;

– Хитой тажрибасидан келиб чиқиб, камбағаллик даражаси юқори бўлган қишлоқларга вазирлик ва идораларни бириктириш ва кўмаклашиш тизимини жорий этилиши белгиланди. Бундан ташқари, давлат гранти ҳисобига таҳсил олган талабаларни 3 йил муддатга ушбу ҳудудларга меҳнат фаолияти учун йўналтириш тизимини татбиқ этиш вазифаси қўйилди.

Хитойда камбағаликка қарши курашишда давлат бошқарув аппарати ходимларидан жами 2,9 миллион давлат хизматчилари камбағал қишлоқларга сафарбар этилган. Натижада, 800 миллион фуқаро камбағалликдан чиқарилиб, Хитойда камбағаллик даражасининг 94 фоизга кисқаришига олиб келди. Бу эса жаҳон миқёсида қашшоқликдан чиқарилган аҳолининг 70 фоизини ташкил этади. Хитойда 2020 йилга келиб камбағалликга буткул барҳам бериш вазифаси қўйилган.

– Банк тизимида ислоҳотларни жадаллаштириш йўналишида давлат улушига эга бўлган 10 та банкларда трансформация жараёнларини изчиллик билан амалга ошириш ва анти-инфляцион сиёсат билан уйғунлашган фоиз ставкаларини тушириш бўйича аниқ механизмини жорий этиш белгиланди;

– Тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар оқими бақарорлигини таъминлаш йўналишида жорий йилда жами инвестициялар ҳажмини ўтган йилга нисбатан кам бўлмаслигини таъминлаш, айниқса, хорижий инвестициялар ҳажмини 6,7 миллиард долларга етказиш вазифаси қуйилди;

– Қурилиш соҳасининг ўсиш суратини ўтган йилга нисбатан камида 5 фоизга ўсишини таъминлаш, бунда ичимлик ва оқова сув тармоқларини, автомобиль йўллари ҳамда ижтимоий соҳа объектларини қуриш бўйича дастурларни урбанизация ва ҳудудлардаги саноат салоҳияти билан ўзаро ҳамоҳанг ҳолда амалга оширилишини таъминлаш белгиланди;

– Экспорт салоҳиятини ошириш ва валюта тушумларини таъминлаш йўналишида экспорт салоҳиятини ошириш бўйича Республика комиссиясининг экспортёр корхоналарга кўмаклашиш фаолиятини жадаллаштириш вазифаси таъкидланди. Шунингдек, пандемия шароитида чет эл бозорларида талаб ошаётган экспорт товарларнинг юклаб жўнатилиши жараёнларини кескин соддалаштириш ва вақтини қисқартириш, экспорт савдосини молиялаштиришнинг янги механизмларини жорий этиш таъкидланди. Бундан ташқари, экспортер корхоналарнинг мева-сабзавот маҳсулотларини сотиб олиш учун олинган нақд пул шаклидаги кредитларини қайтариш муддатларини 180 кунгача узайтириш каби чораларни амалга ошириш белгиланди;

– Ушбу вазифаларни амалга ошириш натижасида ташқи талабнинг кескин камайишини инобатга олган ҳолда мамлакатимиз экспорт ҳажмини жорий йилда ҳам ўтган йилги 17 миллиард доллардан кам бўлмаган миқдорда таъминлаш таъкидланди.

Саноат тармоғининг рақобатбардошлигини ошириш. Ишлаб чиқариш яхлит занжирини яратиш ва юқори қўшилган қийматли маҳсулот чиқариш саноат тармоқларида тўлиқ жорий этилмаган. Фақатгина пахта кластерларида бу йўналишда маълум натижаларга эришилиб келинмоқда.

– Кимё саноатида тўқимачилик учун синтетик тола, полиэстер, автомобиль ва қурилиш материаллари тармоқларига корд ва турли бўёқлар, озиқ-овқат саноатига ароматизаторлар етказиб бериш имкониятлари мавжудлиги такидланди;

– Саноат тармоқларида коопреацияни ривожлантириш имкониятлари ва соҳада рақобатбардошлик даражаларини ошириш заруриятини инобатга олган ҳолда замонавий технологиялар трансферини йўлга қўйиш, тармоқларнинг энергия самарадорлигини ва рақобатдошлигини оширишни назарда тутувчи Саноат сиёсати стратегиясини ишлаб чиқиш вазифаси белгиланди.

Бунда, алоҳида эътибор кимё, текстиль, қурилиш материаллари, автомобиль ва электротехника ҳамда озиқ-овқат саноати соҳаларига қаратиш лозимлиги таъкидланди. Шунингдек, халқаро мезонлар асосида республика энергия балансини ишлаб чиқиш вазифаси қуйилди.

– Ушбу чораларни самарали амалга ошириш эвазига жорий йилда саноат тармоқларини 3,5 фоизга ўсишни таъминлаш имконияти мавжудлиги таъкидланди;

Кичик бизнесни иқтисодиётнинг ўсиш нуқтасига айлантириш мақсадига эришиш. Бугунги кунда мамлакатимизда кичик бизнеснинг юқори замонавий технологияли тармоқларда ҳиссаси пастлиги таъкидланди. Ушбу йўналишда юқори технологияларга эга кичик бизнесни давлат томонидан рағбатлантириш механизмларини жорий этиш вазифаси белгиланди.

– Хусусий тадбиркорликнинг йирик саноат корхоналари ва бошқа хусусий тадбиркорлик корхоналари билан ўзаро кооперация даражаларини оширишга замин яратиш, кичик бизнес субъектларига улгуржи ва чакана савдо билан шуғулланишга кенг имкониятларини соддалаштириш, жумладан чакана савдо ва хисмат кўрсатишда кредит олиш шартларини енгиллаштиришни жорий этиш вазифаси қўйилди;

– Шунингдек, аҳолиси 10 мингдан зиёд бўлган ҳудудларда кичик саноат зоналарини ташкил этиш зарурлиги таъкидланди;

– Бундан ташқари, тадбиркорларга эркин рақобат муҳитини яратиш учун хусусий мулкчиликни ҳимоя қилишга қаратилган суд-ҳуқуқ тизимини ислоҳ этиш бўйича ишларни жадаллаштириш лозимлиги белгиланди;

Рақамли технологияларни барча тармоқларда кенг жорий қилиш бўйича бирламчи навбатда ижтимоий соҳа тармоқларида, жумладан, халқ таълими муассасаларининг 70 фоизи, мактабгача таълим ва соғлиқни сақлаш муассасаларининг 100 фоизини юқори тезликдаги интернет тармоғи билан таъминлаш вазифаси қўйилди.

Ягона интерактив давлат хизматлари порталида жорий йил якунигача 50 та янги хизмат турини жорий этиш ва 2021 йилда қўшимча 60 та янги хизмат турини жорий этиш режалаштирилган.

– Барча давлат божи ва йиғимларни тўлашни ягона электрон биллинг тўлов тизими орқали амалга оширишни жорий этиш, лицензия ва рухсатнома бериш хизматларини 50 фоизини рақамли форматга ўтказиш, «Рақамли лицензия» тизимини модернизация қилиш лозимлиги таъкидланди.

– Бундан ташқари, ахброт-коммуникация хизматлари ҳажмини 8 фоизга, дастурий таъминот маҳсулотлари ҳажмини – 20 фоизга ошириш вазифалари белгиланди.

Хулоса қилиб айтганда, белгиланган 8 та устувор йўналишлар бўйича комплекс чора-тадбирларни сифатли ва ўз вақтида амалга оширилиши, жаҳон иқтисодиётида глобал инқирознинг тобора чуқурлашиб бориши шароитида миллий иқтисодиётимизни жорий йил якунларида барқарор ўсишини ва кейинги йилларда иқтисодий ўсиш суръатларини янада жадаллашиб боришига замин яратади.

Хуршид Асадов,

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази

Сектор мудири

Манба: Янги Ўзбекистон газетаси 110-сон, 2020 йил 18 июнь

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар