Уильям Зейтц: Эълон қилинган янги камбағаллик чегараси Ўзбекистондаги каби даромад даражаси ўхшаш мамлакатларга қараганда бирмунча юқори

Уильям Зейтц: Эълон қилинган янги камбағаллик чегараси Ўзбекистондаги каби даромад даражаси ўхшаш мамлакатларга қараганда бирмунча юқори

Бугун, 31 май куни АОКАда "Ўзбекистонда минимал истеъмол харажатлари қийматининг дастлабки ҳисоб-китоблари тўғрисида" матбуот анжумани ўтказилади.

Тадбирда Ўзбекистонда аҳолининг минимал истеъмол харажатлари баҳосининг дастлабки ҳисоб-китоби эълон қилинди.

Жаҳон банки иқтисодчиси Уильям Зейтц жаҳон ва Ўзбекистонда камбағаллик даражаси қандай ўлчанаётгани, миллий камбағаллик чизиғининг хусусиятлари қандай экани, қандай ҳисобланиши ва бу кўрсаткични амалга ошириш қанчалик муҳим эканини изоҳлайди.

Ўтган йили Президент Мирзиёев ҳукумат мамлакатдаги камбағаллик даражасини доимий равишда ўлчаб боришини ва ун қисқартириш бўйича юқори стандартларни жорий қилишини эълон қилган эди. Шу орқали ислоҳотлар дастури жамиятнинг энг заиф қатламлари эҳтиёжларига йўналтирилган эди.

Жаҳон банки камбағаллик даражасини ўлчашнинг муқобил ёндашувларини ва ушбу муаммони ҳал қилишда бошқа мамлакатлар тажрибасини ўрганишда ҳукумат билан ҳамкорлик қилишга таклиф қилинди. Ушбу масала синчковлик билан кўриб чиқилганидан сўнг, "асосий эҳтиёжлар нархини аниқлаш" методи деб номланган ўзини яхши томондан кўрсатган тасдиқланган ва энг кўп ишлатиладиган ёндашув танланди. У ўртача даромадли мамлакатлар орасида кенг тарқалган, жумладан, ушбу давлатлар қаторига Ўзбекистон ҳам киради.

Бу мамлакат учун янгича ёндашув ва унинг кучли томонлари кўп. Шуни таъкидлаш керакки, у далилларга асосланган ва Ўзбекистондаги аҳоли ва уй хўжаликларининг ҳақиқий ҳаёт шароитларини ҳисобга олади.

Камбағаллик чегараси ҳисоблаб чиқилган ва янги мамлакат миқёсидаги сўровнома томонидан доимий равишда кузатиб борилади. Бу сўровнома айнан шу мақсадда махсус ишлаб чиқилган. Ушбу ёндашув халқаро стандартлар, камбағаллик чегарасини аниқлаш усуллари ва меъёрларига амал қилади, аммо шу билан бирга унинг натижалари Ўзбекистоннинг ўзига хослиги ва шароитларини ҳисобга олади. Жаҳон банки ушбу мунтазам сўровномани амалга оширишда мамлакатни қўллаб-қувватлайди.

Камбағаллик чегарасини тўғри даражада белгилаш жуда муҳим. Ва "тўғри даража"нинг белгиланиши унинг қандай ишлатилиши билан чамбарчас боглиқдир. Камбағаллик чегарасини аниқлашдан мақсад ҳукумат эътиборини ёрдамга энг муҳтож одамларга қаратишдир.

Масалан, агар камбағаллик чегараси жуда паст даражада ўрнатилган бўлса, аҳолининг энг муҳтож қатламларига ҳаётий зарур маҳсулотларнинг етишмаслиги билан курашиш учун керакли иш қилинмаслиги хавфи мавжуд. Шу билан бирга, камбағаллик чегараси “ўрта синф” деб номланадиган аҳоли қатлами ҳаётининг фаровонлик даражасини ёки турмуш тарзини аниқлаш учун ишлатилмайди. Aгар бу чегара шу тарзда ишлатилса, аҳолининг энг муҳтож қатламларига қаратилган эътибор ва ресурсларни бошқа томонга йўналтирилишига олиб келиши мумкин.

Шу сабабли, камбағаллик чегарасини аниқлаш устида иш олиб бораётган ҳукумат жамоаси натижаларни дунёнинг бошқа мамлакатларида қабул қилинган амалиёт билан жуда эҳтиёткорона таққослади.

Бугунги кунда эълон қилинган янги камбағаллик чегараси Ўзбекистондаги каби даромад даражаси ўхшаш мамлакатларга қараганда бирмунча юқори. Бу шуни англатадики, ушбу янги чегара юқорида айтиб ўтилган мамлакатлар гуруҳига қараганда анча кўпроқ мақсадларни қамраб олади ҳамда ҳукумат ўз олдига анча юқори мақсадларни қўймоқда.

Бироқ, камбағаллик чегараси турғун бўлмаслиги ва ўзгарувчан шароитларга мос келиши муҳимдир. Бу шуни англатадики, у мамлакатдаги нархлар ва яшаш учун харажатлар билан бирга ўсиши керак. Бундай ҳолда, камбағалларнинг бюджети сарфланадиган энг муҳим маҳсулотларга, шу жумладан озиқ-овқат ва бирламчи эҳтиёж товарларига алоҳида эътибор қаратиш лозим.

Бундай ҳолатлар учун мамлакатда нархлар кўтарилиши билан камбағаллик чегарасини автоматик равишда ошириб борадиган формула тасдиқланди. Бу айниқса ноаниқлик даврида, шу жумладан ҳозир жамиятлар CОВИД-19 пандемиясидан кейин тикланишларида бир қатор ижтимоий-иқтисодий муаммоларга дуч келганда энг яхши амалиётдир.

Камбағалликни ўлчаш бўйича янги ёндашувнинг янгилигини ҳисобга олган ҳолда, йил давомида у ўз мақсад ва вазифаларига қанчалик мос келишини таҳлил қилиш тавсия этилади.

Камбағаллик чегарасини аниқлашнинг энг муҳим жиҳатларидан бири шундан иборатки, олдин жамият камбағалликни ўлчашга сарфлаган саъй-ҳаракатларини энди камбағалликни қисқартириш бўйича аниқ ҳаракатларга ва давлат сиёсати чораларига йўналтириш мумкин.

Камбағаллик чегараси амалиётда қўлланилиши бошланиши бўйича иккита фикрни билдирмоқчи эдим. Биринчидан, ушбу чегара ҳукуматга илгари аҳолининг камбағал тоифаларига киритилмаган ва ҳеч қандай ёрдам олмаган кишиларни аниқлаш ва қўллаб-қувватлашга имкон беради.

Иккинчидан, у одамлар бир умрга камбағалликдан чиқиб кетишлари учун имкониятларни кенгайтиради. Бунга қисман муҳтожларга мўлжалланган ижтимоий трансфер дастурлари ёрдам беради.

Aммо, агар халқаро тажрибани кўриб чиқадиган бўлсак, камбағалликни барқарор қисқартиришнинг яна бир муҳим омили бу иш ўринларини яратилиши ва ишчилар учун иш ҳақининг оширилиши ҳисобланади. Aйниқса, ушбу имкониятларнинг энг заиф ва изоляция қилинган гуруҳлар учун мавжудлигини таъминлаш жуда муҳимдир.

Жаҳон банки ушбу муҳим ислоҳотни амалга оширишда ҳукумат ва бошқа халқаро ҳамкорлар билан ишлаш имкониятидан мамнун. Биз ушбу камбағалликни ўлчашнинг янги тизимини ҳукумат билан Ўзбекистондаги камбағалликни қисқартириш бўйича биргаликдаги ишимизда қўллаймиз деган умиддамиз.

Мавзуга оид материаллар:

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар