Mustaqil O‘zbekiston taraqqiyoti yo‘lida islohotlar istiqbollari

Mustaqil O‘zbekiston taraqqiyoti yo‘lida islohotlar istiqbollari

Xalqaro ekspertlar platformasida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (Markaz) direktori doktor Obid Hakimov ma’ruza qildi.

Obid Hakimov o‘z nutqida O‘zbekistondagi islohotlarning burilish nuqtalari, xususan, iqtisodiy yo‘nalishlar haqida gapirdi.

– 1 kundan so‘ng O‘zbekiston Mustaqilligining 30 yilligini nishonlamoqda. Mustaqillik arafasida mamlakat iqtisodiyoti muvaffaqiyatli emas edi va turmush darajasi sobiq SSSRdagi eng past ko‘rsatkichlardan biri edi. Aholi jon boshiga o‘rtacha 75 so‘mdan kam oylik daromadga ega bo‘lgan aholining ulushi deyarli 45% ni, umuman mamlakatda bu ko‘rsatkich 12% dan biroz ko‘proqni tashkil etdi. SSSRning parchalanishi bilan iqtisodiy aloqalar buzila boshladi, ishlab chiqarish pasayib ketdi.

Ana shu murakkab sharoitda bozor munosabatlariga o‘tishning o‘z modeli ishlab chiqilib, u besh tamoyilga asoslandi: iqtisod siyosatdan ustun turadi, bosh islohotchi-davlat, qonun ustuvorligi, kuchli ijtimoiy himoya vazifasini bajardi. Islohotlar bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda.

O‘n yillikning o‘rtalariga kelib, juda qattiq ma’muriy tartibga solish tufayli O‘zbekiston iqtisodiyotining rivojlanishi sekinlasha boshladi. 2016 yilda O‘zbekistonning yangi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev hayotning barcha sohalarida islohotlarning yangi bosqichini boshladi. 2017 yil fevral oyida 2017-2021 yillarda O‘zbekiston taraqqiyotining beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini tasdiqladi.

Yangi bosqichning asosiy yo‘nalishlari qatoriga davlat va ijtimoiy qurilishni takomillashtirish, qonun ustuvorligini ta’minlash va sud-huquq tizimini isloh qilish, iqtisodiyotni rivojlantirish va erkinlashtirish, ijtimoiy sohani rivojlantirish, xavfsizlikni ta’minlash, muvozanatli va konstruktiv tashqi siyosatni amalga oshirish kiradi. So‘nggi yillarda bu sohalarning barchasida muhim qadamlar qo‘yildi.

Pul-kredit siyosati

2017 yilgacha O‘zbekiston iqtisodiyotining asosiy tanqidlaridan biri-bozordan tashqari qoidalarga asoslangan samarasiz pul-kredit siyosati edi. 2017 yilda xorijiy valyutaning erkin konvertatsiyasini joriy etish biznes muhitini sezilarli darajada yaxshiladi.

Hukumatning moliya bozoridagi ishtiroki bozorlarni buzadi va samarasizlikka olib keladi. 2020 yil 1 yanvardan tijorat banklari tomonidan milliy valyutada beriladigan kreditlar bo‘yicha foiz stavkalari Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasidan past bo‘lmagan darajada belgilana boshladi, 2021 yil 1 yanvardan tijorat banklariga esa foiz stavkalarini mustaqil aniqlash huquqi berildi.

Bu sohadagi islohotlarning ijobiy ta’sirini Jahon bankining hisob-kitoblari ham tasdiqlaydi, unga ko‘ra inflyasiyaning pasayishi Markaziy bankga bazaviy stavkani 16% dan 14% gacha pasaytirishga imkon berdi. Iqtisodiyotga kreditlar o‘sishi 2019 yildagi 52% dan 2020 yilda 34% gacha sekinlashdi. Kapital yetarlilik koeffitsiyentlarining pasayishiga va kredit muammosining oshishiga qaramay, O‘zbekiston moliya tizimi potensial kredit shoklarini bartaraf etish uchun yetarli kapitalga ega.

Pul-kredit siyosatining 2021 yilgi va 2022-2023 yillardagi asosiy yo‘nalishlariga muvofiq, 2021 yilda inflyasiyani 10% gacha va 2023 yildan 5% gacha doimiy inflyasiyani pasaytirish bo‘yicha maqsadli vazifalar belgilandi. Hozirgi "nisbatan qattiq" pul-kredit siyosati shartlar 2021 yil oxirigacha saqlanib qoladi. Konsolidatsiyalangan byudjet taqchilligi 2022 yilda YaIMning 2,5 foizigacha kamayishi kutilmoqda. Strukturaviy islohotlar davom etadi va 2022-2023 yillarda tartibga solinadigan narxlar erkinlashtiriladi.

Moliyaviy siyosat

Soliq yukini kamaytirish va soliq tizimini soddalashtirishga qaratilgan yana bir muhim islohot Soliq kodeksining yangi tahriri kiritilishi bo‘ldi. 2018 yildan boshlab soliq imtiyozlari va preferensiyalarini bosqichma-bosqich bekor qilindi. Soliq kodeksining yangi tahriri 2020 yilning birinchi kunidan boshlab, soliq imtiyozlarining aksariyati bekor qilindi. Ammo KOVID-19 hukumatni aholi va iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlash uchun misli ko‘rilmagan hukumat pandemiyasini rag‘batlantirish paketi doirasida soliq imtiyozlarini izlashga majbur qildi.

2017-2020 yillar mobaynida davlat byudjeti daromadlari 2,7 barobar oshdi. Shu bilan birga, bevosita soliqlardan olinadigan daromadlar 3,9 martaga, bilvosita soliqlar - 1,8 martaga, resurslar va mol - mulk soliqlaridan olinadigan soliqlar-3,1 martaga oshdi. Byudjet daromadlarining o‘sishi asosan soliq to‘lovchilar sonining o‘sishiga bog‘liq bo‘ldi.

Bundan tashqari, kelgusi yillarda soliq siyosatini yanada takomillashtirish davom etadi. Xususan, ekologik soliqlarning roli ahamiyatsiz bo‘lib qolmoqda, bu esa soliqqa tortishning ekologik yo‘nalishini oshirishni talab etadi.

****

Xulosa qilib aytganda, Obid Hakimov so‘nggi yillarda kuzatilgan O‘zbekiston iqtisodiyotining, shuningdek, boshqa mamlakatlar iqtisodiyotining dinamik o‘sishi koronavirus pandemiyasi bilan sekinlashganini, biroq bu yil faol tiklanayotganini qayd etdi.

Yalpi ichki mahsulot 2021 yilning birinchi uch oyida 3 foizga oshdi. Jahon banki 2021 va 2022 yillarda O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sish mos ravishda 4,8% va 5,5% ga, YTTB esa 2021 yilda 5,6% ga va 2022 yilda 6% ga yetishini bashorat qilmoqda. Amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar allaqachon aniq ijobiy samara bermoqda, bu esa jahon iqtisodiyotining pandemiyadan keyingi tiklanish o‘sishi sharoitida kuchayadi.

Malumot uchun: tadbir O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi, Tashqi ishlar vazirligi, Oliy va O‘rta maxsus ta’lim vazirligi, shuningdek, Madaniyat vazirligi tomonidan tashkil etildi.

Unda Rossiya Federatsiyasi Fanlar akademiyasi prezidenti Aleksandr Sergeyev, Qozog‘iston Respublikasi Fanlar akademiyasi prezidenti Murat Jurinov, Qirg‘iziston Respublikasi Fanlar akademiyasi prezidenti Murat Jumatayev, Tatariston Respublikasi Fanlar akademiyasi Farhod Rahimi, Rossiya Fanlar Akademiyasi akademigi, Moskva Davlat universitetining murakkab tizimlarini matematik tadqiq etish instituti strategik tadqiqotlar markazi direktori Vladimir Kvint, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Raisi birinchi o‘rinbosari Sodiq Safoyev, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikerining birinchi o‘rinbosari Akmal Saidov, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi prezidenti Behzod Yo‘ldoshev va boshqalar ishtirok etdi.


Maqolani ulashing

O'xshash yangiliklar