ЕОИИга аъзо бўлишнинг савдо-логистик афзалликлари

ЕОИИга аъзо бўлишнинг савдо-логистик афзалликлари

Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, Евроосиё Иқтисодий Иттифоқи МДҲдаги энг илғор интеграция лойиҳаси ҳисобланади ва дунёдаги минтақавий иқтисодий интеграция бўйича Европа Иттифоқидан кейин иккинчи ўринни эгаллайди.

Ушбу Иттифоқ доирасида товар ва хизматлар, капитал ва меҳнат бозорларининг эркин ҳаракати ҳамда иқтисодиётнинг бошқа муҳим соҳаларида мувофиқлаштирилган, келишилган ягона сиёсат олиб бориш таъминланади. ЕОИИ ривожланишининг муҳим йўналишларидан бўлиб, аъзо мамлакатларнинг молиявий-иқтисодий ресурсларининг бирлашиши, Иттифоқ ичидаги интеграцион ҳамкорликнинг кучайиши, савдо-иқтисодий, транспорт-коммуникация ва энергетика соҳаларида умумий потенциалдан кўпроқ фойдалана олиш ҳисобланади.

2016-2018 йиллар мобайнида, Ўзбекистоннинг ЕОИИга аъзо мамлакатлар билан икки томонлама келишувлар натижасида эришган умумий савдо айланмаси 52 фоизга ошиб, 9,65 млрд. долларга етди.

Республикамиз Иттифоқ мамлакатларига 4 млрд. доллардан ортиқ маҳсулот экспорт қилади, бу 2016 йил ҳисобидан 40,4 фоизга кўпроқдир.

Ҳозирда ЕОИИ ҳудуди ички савдоси Белоруссия ташқи савдосининг 52,6 фоизини, Қирғизистоннинг 42,8 фоизини, Арманистоннинг 29 фоизини, Қозоғистоннинг 23 фоизини қамраб олган ва бу ўз навбатида ушбу давлатларнинг Иттифоқда ягона бозор бўлишига қизиқишидан далолат беради. Россия бундан мустаснодир, зеро унинг иқтисодиёти хажмига нисбатан олиб қаралса, бу тахминан 9 фоизни ташкил қилади.

ЕОИИ доирасида Қозоғистон Иттифоқ бозорига айрим тармоқлар бўйича экспортнинг ошишини таъминлай олди, жумладан: металл ва ундан тайёрланган маҳсулот турлари бўйича (ўсиш 15,4 фоиз), машинасозлик маҳсулотлари (6,2 фоиз), тўқимачилик, кийим-кечак ва пойабзал (28 фоиз), ёғоч ва қоғоз маҳсулотларини (44 фоиз) сотиш бўйича ўсиш кузатилмоқда.

Шу каби, Арманистоннинг ЕОИИдаги иштироки ҳам Ереваннинг Россияга экспортини 87 фоизга оширишга имкон берди. Хусусан, озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари шулар жумласидандир.

2016 йилдан буён Қирғизистоннинг ташқи савдо айланмаси йилига 10 фоиздан юқори даражада ўсиб бормоқда.

ЕОИИга аъзо мамлакатларнинг Ўзбекистон темир йўллари орқали экспорт, импорт ва транзит юкларини ташиш умумий хажмидаги улуши мос равишда 67, 71 ва 78 фоизни ташкил этмоқда.

ЕОИИга аъзо мамлакатларга экспорт қилинаётган Ўзбекистон маҳсулотларининг қарийб 90 фоизи Қозоғистон орқали юборилади. 2018 йилда Қозоғистон темир йўллари орқали амалга оширилган транзит хажми 17 млн. тоннани ташкил этди.

Ҳозирги вақтда Иттифоққа аъзо давлатлар юкларини Ўзбекистон автомобиль йўллари орқали ташиш йилига 648 минг тоннани ташкил этади.

Арманистон мисолида кўрадиган бўлсак, 2015 йилда ЕОИИга аъзо бўлгандан кейин унинг юк ўтказиш хажми 200,7 фоизга ошди. Шу билан бирга, ушбу давлатнинг транзит салоҳияти Ўзбекистонда мавжуд имкониятлардан анча паст даражада.

2018 йилда ЕОИИга аъзо мамлакатларнинг Ўзбекистон атомобиль йўллари орқали амалга оширилган экспорт, импорт ва транзит юклари ташиш умумий хажмидаги улуши мос равишда 51,4, 58,2 ва 41 фоизни ташкил этди.

Шунингдек, Иттифоққа аъзолик мамлакатларнинг логистика харажатларини камайишига ҳам хизмат қилмоқда. Масалан, Арманистон 2015 йилда Иттифоққа аъзо бўлганидан сўнг юкларни автомобиль ва темир йўллар орқали ташиш қиймати мос равишда 18 ва 21 фоизга камайган.

Қирғизистоннинг ЕОИИга тўлақонли аъзо сифатида қўшилиши халқаро рейслар учун авиачипталар нархини 14 фоизга, юклар авиаташуви нархларини эса 17 фоизга туширишга ёрдам берди.

Шу билан бирга, тадқиқотлар Ўзбекистон учун Иттифоқ таркибида ҳамкорлар билан биргаликда Иттифоқ худудидан ўтадиган энг муҳим трансконтинентал халқаро транспорт коридорларига интеграциялашувни ҳисобга оладиган бўлсак, мамлакатнинг транспорт инфратузилмаси кескин яхшиланишини кўрсатмоқда.

Дилфуза Раҳимова
иқтисод фанлари доктори, профессор

Маҳмуджон Азимжон ўғли
“Global Outreach” Маркази (АҚШ) битирувчиси

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар

Сўнгги янгиликлар