Ўзбекистонда гендер тенглик муаммоларини муҳокама қилиш учун «Open Space» форматида очиқ платформа ташкил этилди

Ўзбекистонда гендер тенглик муаммоларини муҳокама қилиш учун «Open Space» форматида очиқ платформа ташкил этилди

Жорий йилнинг 20 декабрь куни Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар марказида «Open Space» платформаси форматида Ўзбекистонда гендер тенглик бўйича очиқ мунозара ташкил этилди.

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази томонидан Ўзбекистонда гендер тенглик ҳолати таҳлили ўтказилди. Хусусан, БМТТД, ОТБ, Жаҳон банки, ЕТТБ каби халқаро ташкилотларнинг маърузаларида Ўзбекистонда гендер тенглик масалалари ўрганилди. Бундан ташқари, гендер тенглик муаммоларини ҳал қилишнинг энг самарали механизмларини аниқлаш бўйича шу каби муаммоларга дуч келаётган бошқа мамлакатлар тажрибаси ўрганилди.

Натижада қуйидаги долзарб йўналишларда муаммолар рўйхати ва уларни ҳал этиш бўйича тегишли таклифлар тузилди:

- хотин-қизларнинг ижтимоий ҳаётда иштирок этиш имкониятларини кенгайтириш;

- хотин-қизларнинг таълим олиш имкониятларини кенгайтириш;

- хотин-қизларнинг бизнесда иштирок этиш имкониятларини кенгайтириш;

- хотин-қизларнинг давлат хизматида иштирок этиш имкониятларини кенгайтириш.

Тадбирда халқаро ташкилотлар (БМТТД, ЕТТБ, UNFPA ва бошқалар) Марказий Банк, шунингдек, хусусий сектор (фаоллар, доктарантлар) ҳамда оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этишди.

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази директори Обид Ҳакимов очиқ мулоқот иштирокчиларига мурожаат қилар экан, Ўзбекистонда улкан инсон салоҳияти ривожланаётгани, бу эса Президент Шавкат Мирзиёев томонидан олиб борилаётган бугунги кенг кўламли ислоҳотларнинг устувор йўналиши сифатида намоён бўлаётганини таъкидлаб ўтди.

Обид Ҳакимов хотин-қизлар меҳнатининг аҳамияти ҳақида гапирар экан, кун тартибидаги асосий саволлардан бирини кўтарди: «Ўзбекистонда аёл – оила ёки ишми деган танлов олдида қолмаслиги учун нима қилиш керак? Бизга бугун қандай ислоҳотлар керак?»

Ўрганиш натижаларига кўра, ёлланиб ишлаётган, ўз-ўзини банд қилган ва тадбиркорлик билан шуғулланаётган аёлларнинг умумий сони 5 фоизга оширилса, аҳоли жон бошига тўғри келувчи даромад 2,5 фоизга ошади. Аксинча аёлларнинг тадбиркорлик қилиш имконияти чекланса, аҳоли жон бошига тўғри келувчи даромад 3 фоизга ва ўз-ўзини иш билан таъминлаш имконияти чекланса, ушбу кўрсаткич 1,3 фоизга камаяди.

«Хотин-қизларнинг таълим олиш имкониятларини кенгайтириш, иш билан таъминлаш нафақат ижтимоий, балки иқтисодий масаладир, – деди Обид Ҳакимов ўрганиш натижаларини изоҳлар экан»

Сўнгра Марказ сектор мудири Бахтишод Ҳамидов 2022 йилга мўлжалланган хотин-қизларнинг имкониятларини кенгайтириш дастури лойиҳаси бўйича тақдимот қилди.

«Гендер тенглик муаммолари камбағаллик, тенгсизлик, генофонд, инсон капитали, инсон ҳуқуқлари ва бошқалар каби глобал муаммолар билан чамбарчас боғлиқдир. Шунинг учун бир муаммони ҳал этиш ҳамроҳ бўлган кескин муаммоларни ҳал қилишга олиб келади», — дея иштирокчиларга мурожаат қилди тадқиқот координатори Б.Ҳамидов.

Тақдимот давомида Ўзбекистонда гендер масалалари бўйича расмий институтлар (қонунчилик ва ижродаги муаммолар), норасмий институтлар (одамлар онгида юзага келган муаммолар, оила институтини ўзгартириш, дин, эркакларнинг диний бурчларни бажариш) каби муаммолари ҳақида сўз юритилди. Аёллар ва эркаклар ўртасидаги муносабатларни қонуний тартибга солишнинг хавф-хатарлари (аралашишдан ҳимояланиш ва аралашмаслик) санаб ўтилди.

Хотин-қизларнинг жамиятдаги мавқеини ошириш бўйича қатор таклифлар қизғин мунозара ва муҳокамаси қилинди. Иштирокчилар Ўзбекистонда гендер масаласига оид олиб борилган тадқиқотлар натижалари ва илғор хорижий тажрибани муҳокама қилдилар.

Гендер тенглик муаммоларини ҳал этишда хусусий сектор ва ННТларнинг иштирокини рағбатлантириш алоҳида қайд этилди.

ЕТТБ Марказий Осиёдаги “Аёллар бизнесда” дастури бўйича давлат органлари билан ўзаро ҳамкорлик координатори Дилдора Тажибаева гендерга йўналтирилган норматив-ҳуқуқий таъсирни баҳолаш тизимини жорий этиш, гендерга сезгир ёндашувларга эга тармоқ стратегияларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш, ҳар бир вазирликда гендер координаторлари тармоғини яратиш ва гендер статистикасини мустаҳкамлаш, шунингдек, хусусий секторни хотин-қизларнинг ноанъанавий тармоқлардаги вакиллигини оширишга фаол жалб этиш зарурлигига эътибор қаратди.

У ўз нутқида Марказий Банк билан ҳамкорликда банк соҳасида гендер хилма-хилликни тарғиб қилиш бўйича ЕТТБ дастурининг ишга туширилиши ҳақида гапирди.

«Гендер стереотипларини бартараф этиш учун мактабгача таълим тизимидан бошлаб гендер таълимини жорий этиш зарур», - дейди ЕТТБ эксперти.

Жамоат арбоби ва фаоли Азиза Умарова эркаклар меҳнат миграциясининг уйда қолган фарзандли аёлларга салбий таъсири, уларни инқироздан чиқиб кетишининг тизимли механизми йўқлиги долзарб масала эканлигини таъкидлади.

Таклифлар орасида Умарова профессионал ижтимоий ходимлардан иборат Ижтимоий ҳимоя вазирлиги ташкил этиш, шунингдек, давлат томонидан, лекин барча давлат дастурлари учун ажратиладиган маблағларни гендер баҳолашни жорий этишни таклиф қилди. Бунинг учун Молия вазирлиги ҳузурида гендер департаментини ташкил этиш, қабул қилинаётган қонун ҳужжатларининг гендер экспертизасини жорий этиш, бюджетни гендер тамойилларига мувофиқлаштириш мақсадга мувофиқдир.

Умарова аёл кадрларни раҳбарлик лавозимларига тайинлаш бўйича гендерга асос солган давлат идоралари ўртасида мисол тариқасида «Адлия вазирлиги чемпион» деб атади.

БМТТДнинг Ўзбекистондаги «Аёллар ҳуқуқларини кенгайтириш» лойиҳаси раҳбари Дилфуза Абулҳасан давлат бошқарувида аёлларнинг ролини ошириш масаласини кўтарди. Эркакларнинг оиладаги масъулияти ва ролини ошириш бўйича курслар ташкил этишни таклиф қилди.

БМТТД эксперти оммавий ахборот воситалари орқали STEAM соҳаларида (масалан, фан, технология, муҳандислик ва математика) шунингдек, IT, технология, математика каби аниқ фанлар бўйича қизларга махсус мукофот яратиш, бу соҳаларда муваффақиятли хотин-қизларни рағбатлантиришни таъкидлади.

Марказий банк вакили Гўзал Раҳимованинг қайд этишича, жамиятда «Гендер тенглик» тушунчасини нотўғри талқин қилиш ва натижада ушбу тушунча билан боғлиқ барча нарсага нотўғри муносабат мавжуд.

Раҳимова мазкур йўналишда ОАВ, маҳаллалар, идора ва корхоналар даврасида маърифий ишларни олиб боришни таклиф этди.

«Мамлакатимизнинг кўпгина хотин-қизларига ўрнак бўлишга лойиқ замонавий иқтисодий, ижтимоий, сиёсий фаол аёллар ҳақида ОАВда кенгроқ ёритиб, уларни ижтимоий лойиҳалар орқали эътироф этиш зарур», - дея қўшимча қилди ЖИДУ докторанти Азиза Ражабова.

YUNFPA, БМТнинг Аҳолишунослик жамғармаси гендер масалалари бўйича дастурий мутахассиси Дилора Ғаниева диний таълим муассасалари учун ишлаб чиқилган гендер тенглик, репродуктив саломатлик масалалари бўйича ўқув тўплами асосида материалларни кенг жамоатчиликка, имомлар, маҳалла ходимлари ва умуман аҳолининг малакасини ва билимини ошириш орқали тарқатишни бошлашни тажриба сифатида таклиф қилди.

ТДЮУ доценти, юридик фанлар бўйича фалсафа фанлари доктори, гендер тенглик бўйича мутахассис Камола Алиева ходимлар сони камида 25-30 киши бўлган ҳар бир ташкилот учун ишга қабул қилишда гендер дискриминацияга қарши кураш қоидалари ва сиёсатини ишлаб чиқишни таклиф қилди.

«Шунингдек, ушбу ҳужжат ижросини тўлиқ таъминлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига «шилқимлик» тушунчаси киритилиши ва ушбу жиноятни содир этганлик учун маъмурий ва жиноий жавобгарлик киритилиши лозим», - деб Камола Алиева таклиф киритди.

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази Жамоатчилик билан алоқалар хизмати

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар