O‘zbekistonda gender tenglik muammolarini muhokama qilish uchun «Open Space» formatida ochiq platforma tashkil etildi

O‘zbekistonda gender tenglik muammolarini muhokama qilish uchun «Open Space» formatida ochiq platforma tashkil etildi

Joriy yilning 20 dekabr kuni Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazida «Open Space» platformasi formatida O‘zbekistonda gender tenglik bo‘yicha ochiq munozara tashkil etildi.

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi tomonidan O‘zbekistonda gender tenglik holati tahlili o‘tkazildi. Xususan, BMTTD, OTB, Jahon banki, YeTTB kabi xalqaro tashkilotlarning ma’ruzalarida O‘zbekistonda gender tenglik masalalari o‘rganildi. Bundan tashqari, gender tenglik muammolarini hal qilishning eng samarali mexanizmlarini aniqlash bo‘yicha shu kabi muammolarga duch kelayotgan boshqa mamlakatlar tajribasi o‘rganildi.

Natijada quyidagi dolzarb yo‘nalishlarda muammolar ro‘yxati va ularni hal etish bo‘yicha tegishli takliflar tuzildi:

- xotin-qizlarning ijtimoiy hayotda ishtirok etish imkoniyatlarini kengaytirish;

- xotin-qizlarning ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirish;

- xotin-qizlarning biznesda ishtirok etish imkoniyatlarini kengaytirish;

- xotin-qizlarning davlat xizmatida ishtirok etish imkoniyatlarini kengaytirish.

Tadbirda xalqaro tashkilotlar (BMTTD, YeTTB, UNFPA va boshqalar) Markaziy Bank, shuningdek, xususiy sektor (faollar, doktarantlar) hamda ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etishdi.

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi direktori Obid Hakimov ochiq muloqot ishtirokchilariga murojaat qilar ekan, O‘zbekistonda ulkan inson salohiyati rivojlanayotgani, bu esa Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan olib borilayotgan bugungi keng ko‘lamli islohotlarning ustuvor yo‘nalishi sifatida namoyon bo‘layotganini ta’kidlab o‘tdi.

Obid Hakimov xotin-qizlar mehnatining ahamiyati haqida gapirar ekan, kun tartibidagi asosiy savollardan birini ko‘tardi: «O‘zbekistonda ayol – oila yoki ishmi degan tanlov oldida qolmasligi uchun nima qilish kerak? Bizga bugun qanday islohotlar kerak?»

O‘rganish natijalariga ko‘ra, yollanib ishlayotgan, o‘z-o‘zini band qilgan va tadbirkorlik bilan shug‘ullanayotgan ayollarning umumiy soni 5 foizga oshirilsa, aholi jon boshiga to‘g‘ri keluvchi daromad 2,5 foizga oshadi. Aksincha ayollarning tadbirkorlik qilish imkoniyati cheklansa, aholi jon boshiga to‘g‘ri keluvchi daromad 3 foizga va o‘z-o‘zini ish bilan ta’minlash imkoniyati cheklansa, ushbu ko‘rsatkich 1,3 foizga kamayadi.

«Xotin-qizlarning ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirish, ish bilan ta’minlash nafaqat ijtimoiy, balki iqtisodiy masaladir, – dedi Obid Hakimov o‘rganish natijalarini izohlar ekan»

So‘ngra Markaz sektor mudiri Baxtishod Hamidov 2022 yilga mo‘ljallangan xotin-qizlarning imkoniyatlarini kengaytirish dasturi loyihasi bo‘yicha taqdimot qildi.

«Gender tenglik muammolari kambag‘allik, tengsizlik, genofond, inson kapitali, inson huquqlari va boshqalar kabi global muammolar bilan chambarchas bog‘liqdir. Shuning uchun bir muammoni hal etish hamroh bo‘lgan keskin muammolarni hal qilishga olib keladi», — deya ishtirokchilarga murojaat qildi tadqiqot koordinatori B.Hamidov.

Taqdimot davomida O‘zbekistonda gender masalalari bo‘yicha rasmiy institutlar (qonunchilik va ijrodagi muammolar), norasmiy institutlar (odamlar ongida yuzaga kelgan muammolar, oila institutini o‘zgartirish, din, erkaklarning diniy burchlarni bajarish) kabi muammolari haqida so‘z yuritildi. Ayollar va erkaklar o‘rtasidagi munosabatlarni qonuniy tartibga solishning xavf-xatarlari (aralashishdan himoyalanish va aralashmaslik) sanab o‘tildi.

Xotin-qizlarning jamiyatdagi mavqeini oshirish bo‘yicha qator takliflar qizg‘in munozara va muhokamasi qilindi. Ishtirokchilar O‘zbekistonda gender masalasiga oid olib borilgan tadqiqotlar natijalari va ilg‘or xorijiy tajribani muhokama qildilar.

Gender tenglik muammolarini hal etishda xususiy sektor va NNTlarning ishtirokini rag‘batlantirish alohida qayd etildi.

YeTTB Markaziy Osiyodagi “Ayollar biznesda” dasturi bo‘yicha davlat organlari bilan o‘zaro hamkorlik koordinatori Dildora Tajibayeva genderga yo‘naltirilgan normativ-huquqiy ta’sirni baholash tizimini joriy etish, genderga sezgir yondashuvlarga ega tarmoq strategiyalarini ishlab chiqish va amalga oshirish, har bir vazirlikda gender koordinatorlari tarmog‘ini yaratish va gender statistikasini mustahkamlash, shuningdek, xususiy sektorni xotin-qizlarning noan’anaviy tarmoqlardagi vakilligini oshirishga faol jalb etish zarurligiga e’tibor qaratdi.

U o‘z nutqida Markaziy Bank bilan hamkorlikda bank sohasida gender xilma-xillikni targ‘ib qilish bo‘yicha YeTTB dasturining ishga tushirilishi haqida gapirdi.

«Gender stereotiplarini bartaraf etish uchun maktabgacha ta’lim tizimidan boshlab gender ta’limini joriy etish zarur», - deydi YeTTB eksperti.

Jamoat arbobi va faoli Aziza Umarova erkaklar mehnat migratsiyasining uyda qolgan farzandli ayollarga salbiy ta’siri, ularni inqirozdan chiqib ketishining tizimli mexanizmi yo‘qligi dolzarb masala ekanligini ta’kidladi.

Takliflar orasida Umarova professional ijtimoiy xodimlardan iborat Ijtimoiy himoya vazirligi tashkil etish, shuningdek, davlat tomonidan, lekin barcha davlat dasturlari uchun ajratiladigan mablag‘larni gender baholashni joriy etishni taklif qildi. Buning uchun Moliya vazirligi huzurida gender departamentini tashkil etish, qabul qilinayotgan qonun hujjatlarining gender ekspertizasini joriy etish, byudjetni gender tamoyillariga muvofiqlashtirish maqsadga muvofiqdir.

Umarova ayol kadrlarni rahbarlik lavozimlariga tayinlash bo‘yicha genderga asos solgan davlat idoralari o‘rtasida misol tariqasida «Adliya vazirligi chempion» deb atadi.

BMTTDning O‘zbekistondagi «Ayollar huquqlarini kengaytirish» loyihasi rahbari Dilfuza Abulhasan davlat boshqaruvida ayollarning rolini oshirish masalasini ko‘tardi. Erkaklarning oiladagi mas’uliyati va rolini oshirish bo‘yicha kurslar tashkil etishni taklif qildi.

BMTTD eksperti ommaviy axborot vositalari orqali STEAM sohalarida (masalan, fan, texnologiya, muhandislik va matematika) shuningdek, IT, texnologiya, matematika kabi aniq fanlar bo‘yicha qizlarga maxsus mukofot yaratish, bu sohalarda muvaffaqiyatli xotin-qizlarni rag‘batlantirishni ta’kidladi.

Markaziy bank vakili Go‘zal Rahimovaning qayd etishicha, jamiyatda «Gender tenglik» tushunchasini noto‘g‘ri talqin qilish va natijada ushbu tushuncha bilan bog‘liq barcha narsaga noto‘g‘ri munosabat mavjud.

Rahimova mazkur yo‘nalishda OAV, mahallalar, idora va korxonalar davrasida ma’rifiy ishlarni olib borishni taklif etdi.

«Mamlakatimizning ko‘pgina xotin-qizlariga o‘rnak bo‘lishga loyiq zamonaviy iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy faol ayollar haqida OAVda kengroq yoritib, ularni ijtimoiy loyihalar orqali e’tirof etish zarur», - deya qo‘shimcha qildi JIDU doktoranti Aziza Rajabova.

YUNFPA, BMTning Aholishunoslik jamg‘armasi gender masalalari bo‘yicha dasturiy mutaxassisi Dilora G‘aniyeva diniy ta’lim muassasalari uchun ishlab chiqilgan gender tenglik, reproduktiv salomatlik masalalari bo‘yicha o‘quv to‘plami asosida materiallarni keng jamoatchilikka, imomlar, mahalla xodimlari va umuman aholining malakasini va bilimini oshirish orqali tarqatishni boshlashni tajriba sifatida taklif qildi.

TDYuU dotsenti, yuridik fanlar bo‘yicha falsafa fanlari doktori, gender tenglik bo‘yicha mutaxassis Kamola Aliyeva xodimlar soni kamida 25-30 kishi bo‘lgan har bir tashkilot uchun ishga qabul qilishda gender diskriminatsiyaga qarshi kurash qoidalari va siyosatini ishlab chiqishni taklif qildi.

«Shuningdek, ushbu hujjat ijrosini to‘liq ta’minlash maqsadida O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga «shilqimlik» tushunchasi kiritilishi va ushbu jinoyatni sodir etganlik uchun ma’muriy va jinoiy javobgarlik kiritilishi lozim», - deb Kamola Aliyeva taklif kiritdi.

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi Jamoatchilik bilan aloqalar xizmati

Maqolani ulashing

O'xshash yangiliklar