Пандемия бўҳронларини "Фидоий меҳнати" билан енгиб ўтган халқмиз

Пандемия бўҳронларини

Пандемия муаммолари

– COVID-19 пандемияси давомида Ўзбекистон меҳнат бозори қандай қийинчиликларга дуч келди?

– Ҳа, ҳақиқатан ҳам, COVID-19 пандемияси глобал миқёсда энг катта таҳдидга айланиб, барча мамлакатларнинг миллий иқтисодиётига таъсир кўрсатди. Коронавируснинг ҳалокатли таъсирини бутун дунёда меҳнат бозорига таъсирини кўрамиз. Ўзбекистон ҳам бундан сира мустасно эмас.

Карантин авж олган пайтда, чеклов чоралари туфайли, биз ишсизликнинг кескин ўсишига дуч келдик, хусусан, кичик ва микро-бизнес соҳасида.

Бюджет ташкилотларининг аксарияти ўз ишини давом эттириб, ўз ишларини сақлаб қолган бўлса, кичик бизнес соҳасида 55%, микро-фирмалар орасида 60% вақтинча ўз фаолиятини тўхтатган.

Пандемия бугунги кунда 5,5 миллиондан ортиқ кишини ёки мамлакатда иш билан банд бўлган одамларнинг умумий сонининг 42% ини ташкил этадиган норасмий бандлик секторига ҳам таъсир кўрсатди.

Аҳолининг заиф қатламлари муаммоси кескин ошди, уларнинг сони карантин чораларини жорий этиш билан ортди, хусусан, ўз-ўзини иш билан банд қилган аҳоли даромадларининг йўқотиш ҳисобига.

Пандемия ташқи меҳнат миграциясига ҳам кучли таъсир кўрсатди. Чеклов чоралари жорий этилиши туфайли кўплаб меҳнат муҳожирлари мамлакатни тарк эта олмади, айримлари ортга қайтишга мажбур бўлди ва хорижда ишлаб қолганлар эса оғир аҳволда қолишди.

2020 йилнинг биринчи чорагида ишсизлик даражаси 9,5% ни ташкил этган бўлса, карантин чекловлари авж олган пайтда бу кўрсаткич 13,2% га кўтарилди, яъни ишсизлар сони қарийб 500 минг кишига кўпайди, йил охирига келиб бу кўрсаткич 10,5% га тушиб кетди, аммо ўтган йилги даражага етмади. 2021-2022 йилларда иш давом этади ва 9-9,4%, яъни карантингача бўлган даврдаги ишсизлик даражасига эришишга умид қиламиз.

Кўриниб турибдики, пандемия билан боғлиқ вазият яхшиланиб, иқтисодиёт карантиндан олдинги ривожланиш суръатларига қайтиши билан капитал қурилиш, хизмат кўрсатиш, туризм, IT ва бошқа соҳаларда ишчи кучига талаб ошади. Кейинги 3-5 йил мобайнида шаҳарларнинг ривожланиши қишлоқ жойларидан меҳнат ресурслари оқимини жалб қилиш ва шаҳарсозлик касблари бўйича малакали мутахассисларнинг хорижга кетишини камайтириши мумкин.

– Ўзбекистон Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги томонидан карантин даврида аҳолини қўллаб-қувватлаш бўйича қандай чора-тадбирлар амалга оширилди? Жорий йилда қандай янги чоралар ишлаб чиқилиб, улар қанчалик тез ва самарали амалиётга жорий этилди?

- Меҳнат вазирлиги томонидан 2020 йилда ҳам аҳоли бандлигини таъминлаш, ҳам ижтимоий хизмат кўрсатиш, ҳам 1 миллиондан ортиқ фуқарога ёрдам кўрсатиш борасида катта ишлар амалга оширилди. 2020 йилнинг январь-декабрь ойларида 1 миллиондан ортиқ киши ишга жойлашишда кўмаклашиш учун бандлик марказларига мурожаат қилди. 362,8 минг фуқаро иш билан таъминланди, 521,7 минг киши (шу жумладан, 278,5 минг аёллар, 175,5 минг ёшлар) жамоат ишларига жалб қилинди, 89,7 минг ишсизларга моддий ёрдам кўрсатилди, ишсизлик нафақаси тўланди.

Вазият ўзига хос бўлгани ва инсоният ҳали бундай муаммоларга дуч келмагани учун вазирлик пандемиянинг меҳнат бозорига таъсирини юмшатиш учун янги воситаларни ишлаб чиқди ва амалга оширди.

Жорий йилдан бошлаб Тошкент шаҳридаги "ишга марҳамат" минтақавий моноцентрлари ва "ишга марҳамат" моноцентрининг 20 дан ортиқ мутахассислик бўйича профессионал кўникмаларга эга бўлиши, шунингдек, меҳнат мигрантларини қурилиш ва бошқа зарур мутахассисликлар бўйича ўқитиш марказларининг фаолияти ҳам янгиликка айланиб бормоқда. 2020 йилнинг январь ойидан 2021 йилнинг май ойигача 113 мингдан ортиқ ишсизлар касбга ўқитилди. Бандликка кўмаклашиш давлат жамғармаси томонидан 53,8 млрд. сўм миқдорида стипендия ва ўқув тўловлари тўланди, шунингдек, 4,8 минг ходим малакасини ошириш учун иш берувчиларга 11,5 млрд. сўм миқдорида субсидиялар ажратилди.

Aҳолини иш билан таъминлаш давлат жамғармасидан ўз ишини очмоқчи бўлган 7 400 минг ишсизлар давлат рўйхатидан ўтказиш, 2,1 млрд. сўм миқдорида кредитлар бўйича суғурта полисларини тўлаш учун субсидиялар, шунингдек, квота бўйича 546 кам таъминланган шахсларни ишга жойлаштириш учун 1,4 млрд. сўм миқдорида иш берувчиларга субсидиялар берилди.

Айрим жойларда иш ўринларининг қисқаришига таъсир кўрсатган пандемия, айни пайтда ишсиз аҳолининг бир қисмини инфекцияга қарши чоралар билан боғлиқ ишларга жалб этиш имконини берди.

Шундай қилиб, маҳаллалар, кўчалар, бозорлар ва жамоат жойларини зарарсизлантиришда 14,3 минг киши, карантинга риоя этилишини назорат қилишда 9,3 минг киши, ёлғиз кексалар, ногиронлар ва васийлик ва ғамхўрликка муҳтож бошқа тоифадаги шахсларни парваришлашда 6 минг киши иштирок этди.

– Сўнгги йилларда Ўзбекистонда меҳнат муҳофазаси ва ишчилар ҳуқуқлари соҳасида жиддий ютуқлар эътироф этилганига қарамай, жойларда бу соҳада қонунбузарлик ҳолатлари ҳамон учраб турибди. Бу масалаларни ҳал этишда Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг роли қандай?

- Сиз ўйлаган баъзи муаммолар, айниқса, пандемия даврида, масалан, ноқонуний ишдан бўшатиш, иш ҳақи ва туғруқ нафақасини тўлашдан бош тортиш тез -тез учраб турди. Биз бундай ҳодисаларга фаол қарши туришимиз, меҳнат бозорида, айниқса, жинси ва ёши бўйича ҳар қандай камситишнинг олдини олишимиз керак.

Шундай қилиб, 2020 йилда COVID-2019 пандемияси пайтида Давлат меҳнат инспекцияси фуқаролардан меҳнат қонунчилигини бузиш ва иш жойида камситиш билан боғлиқ 8200 мурожаатни кўриб чиқди, улардан 3 минг нафари аёллардир. Текширувлар натижаларига кўра, 3600 фуқаронинг, жумладан, 1200 аёлнинг меҳнат ҳуқуқлари тикланди.

Меҳнат бозорининг хусусиятлари

– Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази (CERR) томонидан амалга оширилган ҳисоб-китобларга кўра, норасмий секторда иш билан банд бўлганларнинг улуши мамлакат иқтисодий фаол аҳолисининг тахминан 40% ни (ёки мамлакатда банд бўлган одамлар сонининг 43% ни) ташкил этади. Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги "яширин" бандликка қарши курашишни, меҳнат муносабатларини легаллаштиришнинг соддалаштирилган шаклларидан фойдаланишни қандай режалаштирмоқда?

– Бизнинг маълумотларимизга кўра, 2020 йил якунларига кўра Ўзбекистондаги норасмий бандлик сектори (мигрантлардан ташқари) жами иш билан банд аҳолининг 42,8 фоизини қамраб олади. Норасмий сектор мослашувчанлиги, динамиклиги билан ажралиб туради ва аҳолининг салмоқли қисми учун даромад манбаи ҳисобланади.

Ҳукумат норасмий меҳнат муносабатларини қонунийлаштиришга қаратилган чора-тадбирларни амалга оширмоқда. Хусусан, сўнгги йилларда: Солиқ кодексининг янги таҳририни қабул қилиниши натижасида солиқ юки сезиларли даражада камайди; норасмий ишчиларнинг ижтимоий суғурта тизимида ихтиёрий иштирокини рағбатлантириш чоралари кўрилди; ўз-ўзини иш билан таъминлаш учун соддалаштирилган тартиби 2020 йил 1 июлдан бошлаб жорий этилди; Меҳнат кодексининг янги таҳрири лойиҳасида меҳнат муносабатларининг узоқдан ва касаначилик шаклларига жалб қилинган ишчилар меҳнатини тартибга солиш механизмини такомиллаштириш кўзда тутилган.

Бироқ, норасмий иш билан бандликни камайтириш соҳасида ҳали ҳам муайян муаммолар ва хатарлар мавжуд. Биринчи навбатда, бу Ўзбекистон меҳнат бозорининг янги глобал тенденсияларига тобора кўпроқ жалб этилаётгани сабабли норасмий секторни кенгайтириш хавфи бўлиб, бу пандемия даврида кучайиб, бандликнинг ностандарт шакллари (масофавий, мавсумий, вақтинчалик, платформа) кўламини жадал кенгайтиришдан иборат. Бундан ташқари, норасмий секторда ишлайдиган меҳнатга лаёқатли аҳолининг катта қисмини паст даражада ҳимоя қилиш давом этмоқда (паст ва беқарор даромад, ишнинг тасодифийлиги, меҳнат ҳуқуқларининг бузилиши, ижтимоий ҳимоя тизимининг йўқлиги ва бошқалар).

Бу борада бандлик ҳолати (расмий, норасмий) ва иш берувчиларнинг ташкилий-ҳуқуқий шаклларидан қатъи назар, ходимларнинг ҳимоя даражасини ошириш борасида изчил ишлар амалга оширилмоқда. Хусусан, бу иш ўз ичига олади: ишга қабул қилиш тартиб соддалаштириш ва бюрократик харажатларни камайтириш; норасмий иш билан банд шахслар учун ижтимоий суғурта стандартлари кенгайтириш; барча ходимлар учун ижтимоий хавфсизлик асосий даражасини кафолатлайди ижтимоий ҳимоя минимал даражасини ташкил этиш; молия ва кредит кириш кенгайтириш.

Норасмий секторни камайтиришда муҳим восита 2020 йил январь ойидан бошлаб фаолият юритадиган "Ягона миллий меҳнат тизими" бўлиб, 532,3 минг иш берувчини бирлаштиради ва 4,8 миллион ходим ҳақида маълумотларни ўз ичига олади.

Ҳозирги вақтда хорижий тажрибани ўрганиш асосида қонун ҳужжатларига "Ягона миллий меҳнат тизими"га ахборотни киритмаганлик учун жавобгарлик белгилаш бўйича таклифлар тайёрланди. Бундай электрон дастурларга эга бўлган мамлакатларда, масалан, Озарбайжонда, меҳнат шартномаларини электрон шаклда тузмайдиганлар учун юқори жарималар ва санкциялар амал қилади. Белоруссияда ушбу қоидабузарликлар учун жарима 5 дан 15 гача бўлган миқдорда, Россияда ҳисоб-китобларнинг асосий миқдорига, 20 дан 30 гача бўлган миқдорда, Жанубий Кореяда эса 10 минг AҚШ доллари миқдорида жарима белгиланади.

Иқтисодиётда норасмий секторни қисқартириш бўйича қабул қилинган чора-тадбирлар натижаларига кўра, норасмий иш билан бандлик секторининг 2030 йилга нисбатан улушини камайтириш иш билан банд аҳолининг умумий сонининг 30 фоизини ташкил этиши ва ижтимоий суғурта билан иш йўқотишдан келиб чиққан ҳолда норасмий иш билан банд бўлган тоифадаги ходимлар сонининг 25 фоизини ташкил этиши кутилмоқда. Шунингдек, аҳолининг ҳаёт давомида касбий таълим дастурларида иштирок этиш даражаси ишга жойлашишга муҳтож бўлган шахслар сонининг 30 фоизига етиши кутилмоқда.

– Хотин-қизларни иш билан таъминлаш билан боғлиқ муаммолар мавжудми ва хотин-қизлар бандлигини таъминлаш йўлида нималар қилинмоқда?

- Ҳа, хотин-қизларни иш билан таъминлаш борасида муайян муаммолар мавжуд. Бу масалани янада чуқурроқ ўрганиш учун жорий йилда Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси ҳамда Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги билан биргаликда 6,38 миллион аёл суҳбатдан ўтказилди. Ушбу кенг кўламли тадқиқот давомида ижтимоий ҳимояга муҳтож 253,2 минг нафар ишсиз хотин-қиз аниқланди. Улардан 131,2 мингтаси бандликка, 36,4 мингтаси касбий тайёргарликка, 69,9 мингтаси тадбиркорлик фаолияти учун субсидияларга муҳтож ва ҳоказо. Ушбу тадқиқот асосида ҳар бир туман (шаҳар), маҳалла, хонадон учун манзилли рўйхат тузилиб, махсус "Аёллар китоби" ("Аёллар дафтари") га киритилди. "Аёллар китоби"да келтирилган аёллардан бугунги кунга қадар 167,7 минг киши, жумладан, мавжуд бўш иш ўринлари ва квота иш ўринлари ҳисобига банд бўлган 131,3 минг аёл иш билан таъминланди.

Ишсизларни, айниқса, хотин-қизларни касб ва тадбиркорлик кўникмаларига ўргатиш энг муҳим вазифаларимиздан биридир.

36,4 минг нафар хотин-қизни 18 та касб ва тадбиркорликка ўргатиш бўйича аниқ режаларимиз бор. Ҳар бир минтақада тегишли таълим муассасалари имкониятларидан тўлиқ фойдаланилади. Шу йилга қадар бу мақсадлар учун 3,9 миллиард сўм ажратилган. Aёлларга нафақат анъанавий тикувчилик, каштачилик, гилам тўқиш, заргарлик буюмлари, балки замонавий касблар, масалан, бухгалтерия ҳисоби компьютер ёрдамида ўргатилади.

– Бугунги кунда 18-30 ёшлилар орасида расмий ишсизлик даражаси 16% га тенг. Давлатимиз раҳбари ўз мурожаатида ёшлар тадбиркорлигини қўллаб-қувватлаш ва касб-ҳунар таълими орқали аҳоли бандлигини таъминлаш энг долзарб йўналишлардан бири сифатида белгиланди. Бу йўналишда нима қилинмоқда ва натижалар қандай?

– Бугунги кунга келиб "Ёшлар китоби" ("Ёшлар дафтари") да мамлакатда 672,9 минг нафар ишсиз ёшлар бор. Меҳнат бозорида уларнинг бандлигини таъминлашга қаратилган фаол дастурларнинг 8 та энг муҳим йўналиши аниқланди.

Жорий йилнинг биринчи чорагида меҳнат органлари томонидан 73,2 минг ишсиз ёшларни ишга жойлаштиришга ёрдам кўрсатилди, бунинг учун бандликка кўмаклашиш жамғармаси ва жамоат ишлари жамғармаси маблағларидан 37,2 млрд сўм маблағ сарфланди. 33,3 минг нафар ёшларни корхона ва ташкилотларда доимий ва захира иш билан таъминлашга кўмаклашди, 10,5 минг нафари эса вақтинча ҳақ тўланадиган жамоат ишларига жалб этилди. Бандликка кўмаклашиш давлат жамғармасидан ажратилган 10,2 миллиард сўмлик субсидиялар орқали қарийб 4 минг ёшни тадбиркорлик фаолиятига жалб этиш орқали бандлик таъминланди.

Ишсиз ёшларни касб-ҳунар ва тадбиркорлик кўникмаларига ўргатишнинг энг муҳим вазифаларидан бири бўлиб, "Ёшлар китоби"га киритилган 38 минг нафар ёшни 18 та касб ва тадбиркорликка ўргатиш орқали ишга жойлаштиришга кўмаклашиш режалаштирилган.

Бу касбий тайёргарлик ёшларнинг ишсизлик муаммосини муваффақиятли ҳал қилишга ёрдам беради.

Бу борада асосий вазифалардан бири ишсиз фуқароларни касб-ҳунарга ўқитиш, меҳнат бозорида талаб юқори бўлган кўникма ва малакаларни ривожлантиришдир. Шу нуқтаи назардан, суҳбатимизда айтиб ўтилган "Ишга марҳамат" шаҳар моноцентрининг мисоли яққол намоён бўлади. Лекин бу ҳақда кўпроқ гапириш керак. Бу ерда ишсиз фуқаролар учун барча хизматлар тўплами, уларни рўйхатга олишдан тортиб, 22 талаб қилинадиган касблардан бирини ўқитишга қадар тақдим этилади. Бундан ташқари, бу ерда тил курсларини олиш ва тадбиркорлик кўникмаларини ўрганиш мумкин. Касб-ҳунарга ўқитишнинг ушбу модели республикамизнинг барча ҳудудларига қўлланади, бу ерда ишсизларни касбга ўргатиш бўйича 30 марказ ташкил этилган. Моноцентрларда ўқув курсларидан ташқари, малакаларни баҳолаш марказлари ҳам ишлайди. Уларнинг вазифаси-мурожаат этувчиларнинг касбий тайёргарлик даражасини аниқлаш. Бир ёки бир нечта мутахассисликка эга бўлган ҳар қандай юртдошимиз имтиҳондан ўтиши ва унинг ваколатини тасдиқловчи сертификат олишлари мумкин.

Шунингдек, биз World Skills International тизимида касбий таълимни баҳолаш стандартларини жорий этишга киришдик. Ўзбекистон ушбу ассоциацияда қабул қилинган халқаро талабларга жавоб берадиган 83-мамлакатга айланди. Ҳозирча улар фақат республика бўйлаб жорий этилмоқда ва энг яқин мақсад Россия ҳудудида, кейин эса бошқа мамлакатларда миллий стандартларимизни тан олишдир. Бу борада амалга оширилаётган бундай ва бошқа чора-тадбирлар бизнинг кадрлар салоҳиятимизни хорижий инвесторлар учун янада жозибадор қилиш имконини беради.

Мажбурий меҳнатдан - Better work'га

- Ҳозир аҳоли бандлигини ошириш Стратегияси ишлаб чиқилмоқда. Илтимос, бу ҳақда кўпроқ маълумот берсангиз. Унда қандай акс этиши керак ва қачон қабул қилиниши режалаштирилган?

– Ўзбекистон Республикаси аҳоли бандлигига кўмаклашиш стратегияси 2030 йилгача бўлган даврда бандликни рағбатлантириш бўйича асосий устувор йўналишларни белгилаб беради, унда қонуний, муносиб ва барқарор бандликни кенгайтириш учун шарт-шароитлар яратиш, шунингдек, меҳнат бозорида амалга оширилаётган сиёсатнинг инклюзивлигини кучайтиришга алоҳида эътибор қаратилади.

Стратегия мақсадли тизим ва йўл харитасини ўз ичига олади. Мақсадлар стратегиянинг энг муҳим йўналишларини қамраб олади, бу сизнинг мақсадларингиз ва мақсадларингизга эришишдаги ютуқларни баҳолашга имкон беради. Улар, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси томонидан қабул қилинган барқарор ривожланишнинг миллий мақсадлари кўрсаткичлари, шунингдек, халқаро меҳнат ташкилотининг асосий конвенцяларига мувофиқ Ўзбекистон томонидан қабул қилинган халқаро мажбуриятларга кўп жиҳатдан мос келади.

Стратегия 2021 йилдан 2030 йилгача бўлган даврни ўз ичига олади ва иккита асосий босқичга бўлинган. Биринчи босқич (2021-2025 йиллар) Стратегияда белгиланган устувор йўналишларни амалга ошириш учун ҳуқуқий, ташкилий, ахборот ва бошқа олд шартларни шакллантиришга йўналтирилади.

Иккинчи босқичда (2026-2030 йиллар) асосий эътиборни мақсадли гуруҳларни меҳнат бозори бўйича дастурлар ва чора-тадбирлар билан қамраб олишни кенгайтириш, қўлланиладиган воситалар ва механизмларни такомиллаштириш ҳамда тизим мониторинги асосида олиб борилаётган саъй-ҳаракатлар самарадорлигини оширишга қаратилади.

– Ўзбекистонга қарши ўтган йилларда мажбурий меҳнат борасида қайта-қайта тилга олинган даъволар ҳақида нима дея оламиз? Ҳозир бунинг аҳволи қандай?

- Мажбурий меҳнатнинг олдини олиш борасида миллий қонунчиликни такомиллаштириш борасида катта ишлар амалга оширилмоқда. Келаётган ҳукумат ҳужжатларида мажбурий меҳнат учун жавобгарликни мустаҳкамлашга алоҳида эътибор қаратилган. Хусусан, маъмурий жарималар жиддий равишда кучайтирилди ва мажбурий меҳнат жиноий жавобгарликка тортилди. Ҳозирги вақтда бизнинг вазирлик ХМТнинг меҳнатни муҳофаза қилиш билан боғлиқ қатор конвенцияларига қўшилиш масаласини кўриб чиқмоқда.

2021 йил 27 январда Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги Халқаро меҳнат ташкилоти билан ҳамкорликда "Муносиб меҳнат орқали барқарор ривожланиш сари" мавзусида халқаро давра суҳбати ўтказилди. ХМТ маълумотларига кўра, ўтган йили пахта йиғим -терими пайтида теримчиларнинг атиги 4 фоизи мажбурий ишлаган, бу 2019 йилга нисбатан 33 фоизга паст, ХМТ сўровида қатнашган теримчиларнинг 67 фоизи яратилган меҳнат шароитларини ижобий баҳолаган.

Шунингдек, "Cotton Campain" халқаро коалицияси биринчи марта 2020 йилда пахта йиғим-терими пайтида мажбурий меҳнатдан фойдаланишни олдини олиш борасида эришилган ютуқларга ижобий баҳо берди.

Шу билан бирга, "Cotton Campain" томонидан чоп этилган материалда бу борадаги ишларнинг аҳволини яхшилаш бўйича тавсиялар берилган. Хусусан, нодавлат нотижорат ташкилотлари тўғрисидаги кодексни қабул қилишни жадаллаштириш зарурлиги қайд этилди, фермер ва қишлоқ хўжалиги ходимлари касаба уюшмаларини шакллантириш учун қулай шарт-шароитлар яратиш муҳимлиги таъкидланди. Демак, ХМТ ва пахта кампанияси билан биргаликда мажбурий меҳнатни бартараф этиш ишлари давом эттирилади.

- Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги Ўзбекистонда Better work (Яхшироқ иш) глобал воситаларини жорий этишни бошлашни режалаштирган. Илтимос, бу ҳақда бизга кўпроқ маълумот берсангиз.

- 2020 йилнинг февралида Ўзбекистоннинг Халқаро меҳнат ташкилоти (ХМТ) ва Халқаро Молия корпорацияси (ХМК) қўшма лойиҳасига қўшилишини тикувчилик ва тўқимачилик саноатида муносиб меҳнат шароитларини яратиш мақсадида янада яхшироқ ишлаш вазифаси белгиланди. Яхшироқ ишлаш лойиҳасининг асосий мақсадлари тикувчилик корхоналарининг рақобатбардошлигини ошириш учун меҳнат шароитларини яхшилаш ва тикувчилик саноати ходимларининг меҳнат ҳуқуқларини ҳурмат қилишдир. Ҳозирда ташаббусда 9 мамлакат – Бангладеш, Вьетнам, Камбоджа, Миср, Эфиопия, Гаити, Индонезия, Иордания, Никарагуа иштирок этмоқда. Мазкур ташаббус 1,7 мингта заводни қамраб олган бўлиб, уларда 2,4 миллиондан ортиқ киши меҳнат қилади. Ташаббус ҳамкорлари H&M, С&A, PVH Corp. Adidas, Levi’s, GAP, Indorama каби тўқимачилик соҳасидаги 40 дан ортиқ йирик компаниялардир.

Тафтса университети томонидан ўтказилган тадқиқотга кўра, ушбу дастурда иштирок этиш қуйидаги таъсирга эга. Ҳосилдорликнинг ўсиши ҳисобига корхоналарнинг иқтисодий кўрсаткичларини ошириш 22% га, рентабеллик ҳисобига эса – 25% га етади. Таъминот занжирида уларнинг позициялари яхшиланади, буюртма портфели ўсиб бормоқда. Шу билан бирга, ходимлар учун меҳнат шароитлари ва ижтимоий таъминот яхшиланади, иш ҳақи ошади, касаба уюшмалари механизмлари янада самарали ишлайди. ХМТ конвенциялари ва тавсиялари доирасида қабул қилинган мажбуриятларга риоя қилиш бўйича халқаро ташкилотлар томонидан ҳукуматларга босим ҳам камаяди.

Better work дастурига қўшилиш учун зарур бўлган мажбуриятларга қуйидагилар киради: компенсация тўлаш бўйича миллий қонунчиликни такомиллаштириш; шартномалар тузиш, меҳнатни муҳофаза қилиш, соғлиқни сақлаш ва ходимларнинг иш вақти, касаба уюшмаси фаолияти эркинлигини яхшилаш шартлари.

Бизнинг вазирлигимиз Ўзбекистоннинг ушбу дастурга чекланган миқдордаги иштирок этувчи корхоналар ва муайян вақт учун пилот режимда қўшилиши мақсадга мувофиқ деб ҳисоблайди, айниқса, бундай прецедентлар содир бўлди. Дастур ушбу мамлакатда учувчи режимда ўз фаолиятини амалга оширди ва Миср 2020 йилда унга тўлиқ қўшилди. Ушбу дастурга қўшилиш масаласи энди ХМТ билан биргаликда кўриб чиқилмоқда.

Ўзбекистон Республикасининг ХМТ Better work дастурига қўшилиши республиканинг муносиб меҳнат шароитларини таъминлаш соҳасидаги халқаро мажбуриятларига қатъий риоя этган мамлакат сифатида обрўсини оширишга ёрдам беради. Бундан ташқари, Беттер wорк Better work дастурини амалга ошириш ўзбек пахтаси ва ундан тайёрланган маҳсулотларни "бойкот" деб аташ имкониятини янада яқинлаштиради, шунингдек, маҳаллий корхоналарнинг экспорт салоҳиятини сезиларли даражада оширади.

- Ўзбекистон Евроосиё иқтисодий Иттифоқида (ЕОИИ) кузатувчи мақомига эга бўлди. Бу Европа Иттифоқи мамлакатларида меҳнат муҳожирларига қандай таъсир қилиши мумкин, хусусан, уларнинг ҳуқуқий ҳимояси кучайтириладими ва қабул қилинган мамлакатларда маҳаллий дипломлар тан олинадими? Бу йўналишда нима ишлар қилинмоқда?

- Ўзбекистоннинг кузатувчи сифатида ЕОИИга қўшилиши меҳнат миграцияси соҳасига бевосита таъсир кўрсатмайди. Бироқ, ЕОИИ йиғилишларида иштирок этиш Иттифоқ қонунчилигини батафсил ўрганиш ва ЕОИИ мамлакатларининг меҳнат бозори соҳасидаги тадқиқотларни осонлаштиришга имкон беради. Бундан ташқари, Россия Федерациясидаги Ўзбекистон меҳнат мигрантлари олдида турган асосий муаммолардан бири бўлган рўйхатга олиш муддатини узайтириш бўйича музокаралар жараёни рағбатлантирилади.

Жумладан, жорий йилнинг 21 май куни Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. M. Мирзиёев Олий Евроосиё иқтисодий Кенгаши йиғилишида иштирок этди ва ўз нутқида Ўзбекистонни меҳнат миграцияси бўйича ЕОИИ ахборот платформаларига улаш имкониятларига эътибор қаратди. Ҳозирги кунда Ўзбекистон ҳудудига патентни рўйхатга олишнинг айрим босқичларини ўтказиш, муҳожирларни профессионал ва тил ўргатиш ҳамда Россия Федерацияси ҳудудига келгач, рўйхатга олиш муддатини узайтириш бўйича келишувга эришилган.

Мамлакатда/ижтимоий сиёсат

Зиёда Ризаева, Виктор Абатуров, Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази

«Экономическое обозрение» журнали №6 (258) 2021

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар