SSP tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash yo‘lida

SSP tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash yo‘lida

Koronavirus pandemiyasi va bu tufayli kiritilgan karantin choralari hayotimizning har bir sohasini mutlaqo o‘zgartirdi.

Bugungi kunda biz iqtisodiyotni pandemiya bilan bog‘liq oqibatlardan izchil tiklanishini ko‘rmoqdamiz, bu esa korxonalarni o‘z vaqtida qabul qilingan qo‘llab-quvvatlash choralari va so‘nggi yillarda tadbirkorlik faoliyati sharoitlarini yaxshilash va qulay ishbilarmonlik muhitini shakllantirish sohasida amalga oshirilayotgan o‘zgarishlar bilan bog‘liq.

Qaysi biznes tarmoqlari eng maqbul ekanligi va nima uchun? Qanday qilib muammolar hal qilindi va pandemiyaning salbiy ta’siri qanday yengib o‘tildi? O‘zbekiston Savdo-sanoat palatasi (SSP) raisi Adham Ilhomovich Ikramov «Ekonomicheskoye obozreniye» jurnali bilan eksklyuziv suhbatda.

Pandemiyani yengib o‘tish

– Koronavirus pandemiyasi va bu borada joriy qilingan karantin choralari hayotimizning barcha sohalarini tubdan o‘zgartirib yubordi. Shu munosabat bilan mamlakatimiz ishbilarmon doirasining ko‘plab vakillarini birlashtirgan O‘zbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi 2020 yilda bir qator muhim tadbirlarni amalga oshirib, tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash jarayonida faol ishtirok etdi. Bu yo‘nalishda qanday ishlar amalga oshirildi?

— O‘tgan yilning mart oyida koronavirusning birinchi to‘lqini aniqlanganidan so‘ng davlat koronavirus tarqalishining oldini olish bo‘yicha keskin choralar, xususan, izolyasiya tadbirlari va respublika bo‘ylab karantin tadbirlarini joriy etdi. Bu cheklovlar esa biznes vakillarini qiyin ahvolga solib qo‘ydi. Ayniqsa, turizm va ovqatlanish sohasiga jiddiy ta’sir ko‘rsatdi.

Savdo-sanoat palatasi maxsus komissiya a’zolaridan biri sifatida biznes ombudsmani va Bosh vazirning qabulxonasi bilan birgalikda pandemiya paytida tadbirkorlar faoliyatida yuzaga keladigan muammolarni hal qilish uchun tezkor shtab tashkil etdi.

Savdo-sanoat palatasi BMTTD bilan birgalikda pandemiya davrida moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan tadbirkorlarga bepul maslahat berish uchun “Biznes-klinika” loyihasini ham yo‘lga qo‘ydi. Bundan tashqari, pandemiya sababli shartnoma majburiyatlarini bajarish imkonsiz bo‘lgan mahalliy tadbirkorlik sub’ektlariga fors-major holatlari yoki biz aytgandek, fors-major holatlarining tasdiqlanishini olishda o‘z vaqtida yordam ko‘rsatildi.

Respublikaning har bir tumanida tadbirkorlik sub’yektlariga qarashli avtomobillarning yetkazib berish uchun harakatlanishiga ruxsatnomalar berish, shuningdek, korxonalarning uzluksiz ishlashini ta’minlash uchun shtab-kvartiralar tashkil etildi. Shu o‘rinda shuni alohida ta’kidlashni istardimki, Savdo-sanoat palatasi har qanday qiyin vaziyatda tadbirkorlarga yordam qo‘lini cho‘zishga doimo tayyor.

Shuni ham ta’kidlash kerakki, pandemiya davrida tadbirkorlik sub’yektlari Savdo-sanoat palatasi a’zolari pandemiyadan zarar ko‘rgan fuqarolarga ko‘mak ko‘rsatdi. Xususan, bu maqsadda "Sahovat va ko‘mak" milliy harakati yaratildi.

Albatta, karantin sharoitida 2020 yilga rejalashtirilgan ko‘plab tadbir va loyihalarni amalga oshirish imkonsiz bo‘lib qoldi. Biroq shunga qaramay, O‘zbekiston Savdo-sanoat palatasi mahalliy va xorijiy biznes sub’yektlari ishtirokida 72 ta xalqaro tadbir tashkil etishga muvaffaq bo‘ldi, ularning aksariyati zamonaviy onlayn tarzda, zamon haqiqatlariga mos ravishda o‘tkazildi.

Mamlakatimizda 1200 dan ortiq biznes vakillari ishtirokida 60 ta biznes-tadbir o‘tkazildi. Va chet elda - B2B formatidagi 12 ta biznes forumlar va muzokaralar olib borildi. Shuningdek, 2020 yil davomida Palata tomonidan "oltilik" mamlakatlari Savdo-sanoat palatalari bilan hamkorlik qilish va biznes Kengash tuzish to‘g‘risida shartnomalar imzolandi.

Adham Ilxamovich, hozirgi sharoitda biznesning qaysi tarmoqlari va korxonalari eng sermahsul bo‘lib chiqdi va nima uchun? Va sizning fikringizcha, bu qiyin davrning asosiy saboqlari nimada?

— Barchamizga ma’lumki, koronavirus pandemiyasi butun dunyoning iqtisodiy va moliyaviy holatiga katta ta’sir ko‘rsatdi hamda mamlakatlar o‘rtasidagi savdo aloqalaridagi nomutanosiblikni keltirib chiqardi.

Dunyo miqyosida eng ko‘p zarar ko‘rgan turizm va umumiy ovqatlanish sohasi bo‘lib, koronavirus pandemiyasi ularga halokatli ta’sir ko‘rsatdi.

Xalqaro turizm 2020 yilning birinchi 10 oyida 70% dan ortiq kamaydi. Natijada 935 milliard dollarlik xalqaro turizmdan eksport daromadlarining yo‘qolishiga olib keldi, bu esa global iqtisodiy inqiroz tufayli 2009 yilda sanoat tomonidan ko‘rilgan zarardan 10 barobar ko‘pdir.

Mamlakatimizda karantin e’lon qilinganidan buyon 1500 dan ortiq turoperatorlar va 1200 ta mehmonxonalar o‘z faoliyatini to‘xtatdi, bu esa 250 mingdan ortiq kishining daromadi pasayishiga olib keldi.

Davlat birinchi navbatda, iqtisodiyotning zarar ko‘rgan tarmoqlarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha qator chora-tadbirlarni amalga oshirdi. Pandemiyaning turli sohalarga, jumladan, tadbirkorlik sub’yektlariga ta’sirini yumshatish borasida ko‘p ishlar qilindi. Bugungi kunga kelib, pandemiya sharoitida kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, barcha biznes sohalari uchun imtiyozlar va preferensiyalar, jumladan, xizmat ko‘rsatish, savdo, sanoat, turizm, umumiy ovqatlanish va restoran biznesi va boshqalar.

Bugungi kunda pandemiya sharoitida kichik biznesni qo‘llab-quvvatlashga doir 20 dan ortiq normativ-huquqiy hujjatlar, Prezident Farmonlari va qarorlari imzolandi, shuningdek, biznesning barcha sohalari, jumladan, xizmat ko‘rsatish, savdo, sanoat, turizm, umumiy ovqatlanish va restoran biznesi va boshqa ko‘plab sohalar uchun imtiyoz va preferensiyalar berildi.

Shuni ham ta’kidlash joizki, o‘tgan yilning iyun oyida restoran biznesi va umumiy ovqatlanish sohasining bir qator vakillari qiyin ahvolda qolgan sanoatni qo‘llab-quvvatlash uchun inqirozga qarshi choralar ko‘rishda yordam berish iltimosi bilan bizga murojaat qilishdi. Savdo-sanoat palatasi mehmonxona va restoran biznesini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha hukumatga takliflar kiritdi. Natijada 2020 yilning 20 iyulida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Koronavirus pandemiyasining salbiy ta’sirini kamaytirish uchun aholi, tadbirkorlik sub’yektlari, umumiy ovqatlanish, savdo va xizmatlar sohasini qo‘llab-quvvatlashning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni qabul qilindi. Bularning barchasi asosan biznes sohalarining muvozanatini saqlab qolish uchun sabab bo‘lib xizmat qildi.

Shu bilan birga o‘rnatilgan cheklovlar natijasida IT sohasida rivojlanish yuz berdi va jarayonlarni raqamlashtirishga o‘tish tezlashdi. Ko‘pgina sanoat tarmoqlari onlayn formatga o‘tishga majbur bo‘ldi va biznesni raqamlashtirish jarayoni tezlashdi. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, ilgari tadbirkorlik sub’yektlari axborot texnologiyalaridan qanchalik ko‘p foydalangan bo‘lsalar, ular uchun karantin sharoitlariga moslashish osonroq kechar edi.

O‘sishning yana bir sohasi turli himoya vositalari – niqoblar, qo‘lqoplar, kombinezionlar ishlab chiqaradigan va o‘z faoliyatini pandemiya holatiga moslashtirgan korxonalarga aylandi. Xususiy tibbiy xizmat va farmatsevtika sanoati ham yuqori rentabellik bilan ishladi.

Bularning barchasi mamlakat rahbariyatining to‘g‘ri va o‘z vaqtida qabul qilgan qarorlari natijasi edi.

Tadbirkorlikni rivojlantirish to‘g‘risida

— O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyev o‘z Murojaatnomasida davlatimizni iqtisodiy rivojlantirish sohasidagi asosiy yo‘nalishlardan biri tadbirkorlik va kichik biznesni rivojlantirish uchun yanada qulay shart-sharoitlar yaratilishini belgilab berdi. Shu munosabat bilan 2021 yilda Savdo-sanoat palatasining faoliyati qanday tuziladi?

— Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik mamlakatimiz iqtisodiyotida tobora muhim o‘rin tutmoqda, uning rivojlanishiga yuksak darajada ahamiyat berilmoqda. Iqtisodiyotning ushbu tarmoqlarini rivojlantirishni jadallashtirish maqsadida qulay shart-sharoit, imtiyoz va preferensiyalar yaratish, tadbirkorlarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash eng muhim ustuvor vazifa etib belgilandi.

Shu munosabat bilan Savdo-sanoat palatasi tomonidan 100 ming nafar yoshlar uchun tadbirkorlik va kasb-hunarga o‘qitish tashkil etiladi. Aholini tadbirkorlikka tayyorlash va jalb etish yangi kichik korxonalar tashkil etilishini ta’minlaydi.

Ta’kidlash joizki, davlatimiz rahbari tomonidan aholi, ayniqsa, yoshlar va xotin-qizlarni tadbirkorlikka faol jalb etish orqali har bir tuman va shaharda tadbirkorlik sub’yektlari sonini ko‘paytirish bo‘yicha qator ko‘rsatmalar berilgan.

Harakat trayektoriyasi

O‘zbekistonda so‘nggi bir necha yil davomida ishbilarmonlik muhitini yaxshilash, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, mulkiy huquqlarni mustahkamlash, korrupsiyaga qarshi kurashishga qaratilgan islohotlar amalga oshirilmoqda.

O‘zbekiston pozitsiyalarining izchil yaxshilanishi so‘nggi yillarda ishbilarmonlik muhitini yaxshilash va yanada qulay ishbilarmonlik muhitini yaratish sohasida amalga oshirilgan chuqur iqtisodiy transformatsiyalar doirasidan tashqarida ko‘rib chiqilmaydi. So‘nggi yillarda bu yo‘nalishda ko‘pgina ishlar qilindi:

2017 yil 1 yanvardan boshlab tadbirkorlik sub’yektlari faoliyatini rejadan tashqari tekshirishlarning barcha turlari, shuningdek qarshi tekshirishlar, shu jumladan jinoiy ishlarda, tadbirkorlarning qonuniy huquqlari va manfaatlarini cheklash bekor qilindi.

2018 yil yanvar oyidan boshlab koronavirus pandemiyasi inqirozi tufayli 2020 yilda uzaytirilgan tadbirkorlik sub’yektlarining moliyaviy-xo‘jalik faoliyatini tekshirishga ikki yillik moratoriy e’lon qilindi.

2018 yil 1 iyundan boshlab tadbirkorlik faoliyati sohasidagi 6 turdagi litsenziyalar va ruxsatnomalar bekor qilindi, shu jumladan 17 ta 38 ta litsenziya va ruxsatnomalarni birlashtirib, 15 ta litsenziya va 10 ta ruxsatnomani berish muddati qisqartirildi.

Yangi ro‘yxatdan o‘tgan yakka tartibdagi tadbirkorlar va oilaviy tadbirkorlarga yuridik shaxs tashkil qilmasdan mikrokreditlar ajratish mexanizmi soddalashtirildi.

Tadbirkorlik sub’yektlariga moliyaviy yordam ko‘rsatadigan Tadbirkorlikni rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlash davlat jamg‘armasi tashkil etildi.

Tadbirkorlik sub’yektlariga nisbatan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqidan mahrum qilish shaklida jinoiy jazoni qo‘llash taqiqlangan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi tadbirkorlik sub’yektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakil bo‘lgan mustaqil institut tashkil etildi.

Bu esa, so‘nggi yillarda ishbilarmonlik muhitini yaxshilash borasida amalga oshirilayotgan ulkan ishlar iqtisodiyotni pandemiya bilan bog‘liq oqibatlardan izchil tiklanishiga yordam berdi.

2018-2020 yillarda O‘zbekiston Savdo-sanoat palatasining asosiy faoliyat ko‘rsatkichlari

Yangi kichik biznes sub’yektlari yaratildi:

▪️ 2018 yilda 48,9 ming

▪️ 2019 yilda 94,8 ming

▪️ 2020 yilda 94 ming

2021 yilda 115-120 mingta yangi kichik biznes sub’yektlarini tashkil etish kutilmoqda.

2018-2020 yillar uchun :

O‘zbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasining a’zolari manfaatlari uchun sudlarga 226,661 da’vo arizalari kiritilgan.

4530 holatda tadbirkorlik sub’yektlar o‘rtasidagi nizolar vositachilik yo‘li bilan hal qilindi.

* normativ-huquqiy hujjatlarning tadbirkorlik faoliyatiga ta’sirini aniqlash maqsadida 4222 ta ommaviy ekspertiza o‘tkazildi.

2018-2020 yillarda O‘zbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi:

▪️ 948 tadbirkor 356 million AQSh dollari qiymatidagi mahsulot eksport qilmoqda.

▪ umumiy ustav kapitali 791 million AQSh dollariga teng bo‘lgan 988 ta qo‘shma korxona tashkil etishda.

Tatyana Petrenko, "Ekonomicheskoye obozreniye"

Maqolani ulashing

O'xshash yangiliklar