ССП тадбиркорларни қўллаб-қувватлаш йўлида

ССП тадбиркорларни қўллаб-қувватлаш йўлида

Коронавирус пандемияси ва бу туфайли киритилган карантин чоралари ҳаётимизнинг ҳар бир соҳасини мутлақо ўзгартирди.

Бугунги кунда биз иқтисодиётни пандемия билан боғлиқ оқибатлардан изчил тикланишини кўрмоқдамиз, бу эса корхоналарни ўз вақтида қабул қилинган қўллаб-қувватлаш чоралари ва сўнгги йилларда тадбиркорлик фаолияти шароитларини яхшилаш ва қулай ишбилармонлик муҳитини шакллантириш соҳасида амалга оширилаётган ўзгаришлар билан боғлиқ.

Қайси бизнес тармоқлари энг мақбул эканлиги ва нима учун? Қандай қилиб муаммолар ҳал қилинди ва пандемиянинг салбий таъсири қандай енгиб ўтилди? Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси (ССП) раиси Aдҳам Илҳомович Икрамов «Экономическое обозрение» журнали билан эксклюзив суҳбатда.

Пандемияни енгиб ўтиш

– Коронавирус пандемияси ва бу борада жорий қилинган карантин чоралари ҳаётимизнинг барча соҳаларини тубдан ўзгартириб юборди. Шу муносабат билан мамлакатимиз ишбилармон доирасининг кўплаб вакилларини бирлаштирган Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси 2020 йилда бир қатор муҳим тадбирларни амалга ошириб, тадбиркорларни қўллаб-қувватлаш жараёнида фаол иштирок этди. Бу йўналишда қандай ишлар амалга оширилди?

— Ўтган йилнинг март ойида коронавируснинг биринчи тўлқини аниқланганидан сўнг давлат коронавирус тарқалишининг олдини олиш бўйича кескин чоралар, хусусан, изоляция тадбирлари ва республика бўйлаб карантин тадбирларини жорий этди. Бу чекловлар эса бизнес вакилларини қийин аҳволга солиб қўйди. Айниқса, туризм ва овқатланиш соҳасига жиддий таъсир кўрсатди.

Савдо-саноат палатаси махсус комиссия аъзоларидан бири сифатида бизнес омбудсмани ва Бош вазирнинг қабулхонаси билан биргаликда пандемия пайтида тадбиркорлар фаолиятида юзага келадиган муаммоларни ҳал қилиш учун тезкор штаб ташкил этди.

Савдо-саноат палатаси БМТТД билан биргаликда пандемия даврида молиявий қийинчиликларга дуч келган тадбиркорларга бепул маслаҳат бериш учун “Бизнес-клиника” лойиҳасини ҳам йўлга қўйди. Бундан ташқари, пандемия сабабли шартнома мажбуриятларини бажариш имконсиз бўлган маҳаллий тадбиркорлик субъэктларига форс-мажор ҳолатлари ёки биз айтгандек, форс-мажор ҳолатларининг тасдиқланишини олишда ўз вақтида ёрдам кўрсатилди.

Республиканинг ҳар бир туманида тадбиркорлик субъектларига қарашли автомобилларнинг етказиб бериш учун ҳаракатланишига рухсатномалар бериш, шунингдек, корхоналарнинг узлуксиз ишлашини таъминлаш учун штаб-квартиралар ташкил этилди. Шу ўринда шуни алоҳида таъкидлашни истардимки, Савдо-саноат палатаси ҳар қандай қийин вазиятда тадбиркорларга ёрдам қўлини чўзишга доимо тайёр.

Шуни ҳам таъкидлаш керакки, пандемия даврида тадбиркорлик субъектлари Савдо-саноат палатаси аъзолари пандемиядан зарар кўрган фуқароларга кўмак кўрсатди. Хусусан, бу мақсадда "Саҳоват ва кўмак" миллий ҳаракати яратилди.

Албатта, карантин шароитида 2020 йилга режалаштирилган кўплаб тадбир ва лойиҳаларни амалга ошириш имконсиз бўлиб қолди. Бироқ шунга қарамай, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси маҳаллий ва хорижий бизнес субъектлари иштирокида 72 та халқаро тадбир ташкил этишга муваффақ бўлди, уларнинг аксарияти замонавий онлайн тарзда, замон ҳақиқатларига мос равишда ўтказилди.

Мамлакатимизда 1200 дан ортиқ бизнес вакиллари иштирокида 60 та бизнес-тадбир ўтказилди. Ва чет элда - B2B форматидаги 12 та бизнес форумлар ва музокаралар олиб борилди. Шунингдек, 2020 йил давомида Палата томонидан "олтилик" мамлакатлари Савдо-саноат палаталари билан ҳамкорлик қилиш ва бизнес Кенгаш тузиш тўғрисида шартномалар имзоланди.

Адҳам Илхамович, ҳозирги шароитда бизнеснинг қайси тармоқлари ва корхоналари энг сермаҳсул бўлиб чиқди ва нима учун? Ва сизнинг фикрингизча, бу қийин даврнинг асосий сабоқлари нимада?

— Барчамизга маълумки, коронавирус пандемияси бутун дунёнинг иқтисодий ва молиявий ҳолатига катта таъсир кўрсатди ҳамда мамлакатлар ўртасидаги савдо алоқаларидаги номутаносибликни келтириб чиқарди.

Дунё миқёсида энг кўп зарар кўрган туризм ва умумий овқатланиш соҳаси бўлиб, коронавирус пандемияси уларга ҳалокатли таъсир кўрсатди.

Халқаро туризм 2020 йилнинг биринчи 10 ойида 70% дан ортиқ камайди. Натижада 935 миллиард долларлик халқаро туризмдан экспорт даромадларининг йўқолишига олиб келди, бу эса глобал иқтисодий инқироз туфайли 2009 йилда саноат томонидан кўрилган зарардан 10 баробар кўпдир.

Мамлакатимизда карантин эълон қилинганидан буён 1500 дан ортиқ туроператорлар ва 1200 та меҳмонхоналар ўз фаолиятини тўхтатди, бу эса 250 мингдан ортиқ кишининг даромади пасайишига олиб келди.

Давлат биринчи навбатда, иқтисодиётнинг зарар кўрган тармоқларини қўллаб-қувватлаш бўйича қатор чора-тадбирларни амалга оширди. Пандемиянинг турли соҳаларга, жумладан, тадбиркорлик субъектларига таъсирини юмшатиш борасида кўп ишлар қилинди. Бугунги кунга келиб, пандемия шароитида кичик бизнесни қўллаб-қувватлаш, шунингдек, барча бизнес соҳалари учун имтиёзлар ва преференциялар, жумладан, хизмат кўрсатиш, савдо, саноат, туризм, умумий овқатланиш ва ресторан бизнеси ва бошқалар.

Бугунги кунда пандемия шароитида кичик бизнесни қўллаб-қувватлашга доир 20 дан ортиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, Президент Фармонлари ва қарорлари имзоланди, шунингдек, бизнеснинг барча соҳалари, жумладан, хизмат кўрсатиш, савдо, саноат, туризм, умумий овқатланиш ва ресторан бизнеси ва бошқа кўплаб соҳалар учун имтиёз ва преференциялар берилди.

Шуни ҳам таъкидлаш жоизки, ўтган йилнинг июнь ойида ресторан бизнеси ва умумий овқатланиш соҳасининг бир қатор вакиллари қийин аҳволда қолган саноатни қўллаб-қувватлаш учун инқирозга қарши чоралар кўришда ёрдам бериш илтимоси билан бизга мурожаат қилишди. Савдо-саноат палатаси меҳмонхона ва ресторан бизнесини қўллаб-қувватлаш бўйича ҳукуматга таклифлар киритди. Натижада 2020 йилнинг 20 июлида Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Коронавирус пандемиясининг салбий таъсирини камайтириш учун аҳоли, тадбиркорлик субъектлари, умумий овқатланиш, савдо ва хизматлар соҳасини қўллаб-қувватлашнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони қабул қилинди. Буларнинг барчаси асосан бизнес соҳаларининг мувозанатини сақлаб қолиш учун сабаб бўлиб хизмат қилди.

Шу билан бирга ўрнатилган чекловлар натижасида IT соҳасида ривожланиш юз берди ва жараёнларни рақамлаштиришга ўтиш тезлашди. Кўпгина саноат тармоқлари онлайн форматга ўтишга мажбур бўлди ва бизнесни рақамлаштириш жараёни тезлашди. Шуни алоҳида таъкидлаш керакки, илгари тадбиркорлик субъектлари ахборот технологияларидан қанчалик кўп фойдаланган бўлсалар, улар учун карантин шароитларига мослашиш осонроқ кечар эди.

Ўсишнинг яна бир соҳаси турли ҳимоя воситалари – ниқоблар, қўлқоплар, комбинезионлар ишлаб чиқарадиган ва ўз фаолиятини пандемия ҳолатига мослаштирган корхоналарга айланди. Хусусий тиббий хизмат ва фармацевтика саноати ҳам юқори рентабеллик билан ишлади.

Буларнинг барчаси мамлакат раҳбариятининг тўғри ва ўз вақтида қабул қилган қарорлари натижаси эди.

Тадбиркорликни ривожлантириш тўғрисида

— Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. М. Мирзиёев ўз Мурожаатномасида давлатимизни иқтисодий ривожлантириш соҳасидаги асосий йўналишлардан бири тадбиркорлик ва кичик бизнесни ривожлантириш учун янада қулай шарт-шароитлар яратилишини белгилаб берди. Шу муносабат билан 2021 йилда Савдо-саноат палатасининг фаолияти қандай тузилади?

— Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик мамлакатимиз иқтисодиётида тобора муҳим ўрин тутмоқда, унинг ривожланишига юксак даражада аҳамият берилмоқда. Иқтисодиётнинг ушбу тармоқларини ривожлантиришни жадаллаштириш мақсадида қулай шарт-шароит, имтиёз ва преференциялар яратиш, тадбиркорларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш энг муҳим устувор вазифа этиб белгиланди.

Шу муносабат билан Савдо-саноат палатаси томонидан 100 минг нафар ёшлар учун тадбиркорлик ва касб-ҳунарга ўқитиш ташкил этилади. Аҳолини тадбиркорликка тайёрлаш ва жалб этиш янги кичик корхоналар ташкил этилишини таъминлайди.

Таъкидлаш жоизки, давлатимиз раҳбари томонидан аҳоли, айниқса, ёшлар ва хотин-қизларни тадбиркорликка фаол жалб этиш орқали ҳар бир туман ва шаҳарда тадбиркорлик субъектлари сонини кўпайтириш бўйича қатор кўрсатмалар берилган.

Ҳаракат траекторияси

Ўзбекистонда сўнгги бир неча йил давомида ишбилармонлик муҳитини яхшилаш, хорижий инвестицияларни жалб қилиш, мулкий ҳуқуқларни мустаҳкамлаш, коррупцияга қарши курашишга қаратилган ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Ўзбекистон позицияларининг изчил яхшиланиши сўнгги йилларда ишбилармонлик муҳитини яхшилаш ва янада қулай ишбилармонлик муҳитини яратиш соҳасида амалга оширилган чуқур иқтисодий трансформациялар доирасидан ташқарида кўриб чиқилмайди. Сўнгги йилларда бу йўналишда кўпгина ишлар қилинди:

2017 йил 1 январдан бошлаб тадбиркорлик субъектлари фаолиятини режадан ташқари текширишларнинг барча турлари, шунингдек қарши текширишлар, шу жумладан жиноий ишларда, тадбиркорларнинг қонуний ҳуқуқлари ва манфаатларини чеклаш бекор қилинди.

2018 йил январь ойидан бошлаб коронавирус пандемияси инқирози туфайли 2020 йилда узайтирилган тадбиркорлик субъектларининг молиявий-хўжалик фаолиятини текширишга икки йиллик мораторий эълон қилинди.

2018 йил 1 июндан бошлаб тадбиркорлик фаолияти соҳасидаги 6 турдаги лицензиялар ва рухсатномалар бекор қилинди, шу жумладан 17 та 38 та лицензия ва рухсатномаларни бирлаштириб, 15 та лицензия ва 10 та рухсатномани бериш муддати қисқартирилди.

Янги рўйхатдан ўтган якка тартибдаги тадбиркорлар ва оилавий тадбиркорларга юридик шахс ташкил қилмасдан микрокредитлар ажратиш механизми соддалаштирилди.

Тадбиркорлик субъектларига молиявий ёрдам кўрсатадиган Тадбиркорликни ривожлантиришни қўллаб-қувватлаш давлат жамғармаси ташкил этилди.

Тадбиркорлик субъектларига нисбатан тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум қилиш шаклида жиноий жазони қўллаш тақиқланган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил бўлган мустақил институт ташкил этилди.

Бу эса, сўнгги йилларда ишбилармонлик муҳитини яхшилаш борасида амалга оширилаётган улкан ишлар иқтисодиётни пандемия билан боғлиқ оқибатлардан изчил тикланишига ёрдам берди.

2018-2020 йилларда Ўзбекистон Савдо-саноат палатасининг асосий фаолият кўрсаткичлари

Янги кичик бизнес субъектлари яратилди:

▪️ 2018 йилда 48,9 минг

▪️ 2019 йилда 94,8 минг

▪️ 2020 йилда 94 минг

2021 йилда 115-120 мингта янги кичик бизнес субъектларини ташкил этиш кутилмоқда.

2018-2020 йиллар учун :

Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатасининг аъзолари манфаатлари учун судларга 226,661 даъво аризалари киритилган.

4530 ҳолатда тадбиркорлик субъектлар ўртасидаги низолар воситачилик йўли билан ҳал қилинди.

* норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг тадбиркорлик фаолиятига таъсирини аниқлаш мақсадида 4222 та оммавий экспертиза ўтказилди.

2018-2020 йилларда Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси:

▪️ 948 тадбиркор 356 million АҚШ доллари қийматидаги маҳсулот экспорт қилмоқда.

▪ умумий устав капитали 791 миллион АҚШ долларига тенг бўлган 988 та қўшма корхона ташкил этишда.

Татьяна Петренко, "Экономическое обозрение"

Мақолани улашинг

Ўхшаш янгиликлар