– Касбий фаолиятингиз ҳақида қисқача гапириб берсангиз, бу лавозимга қандай келгансиз? Олдин нима иш билан шуғуллангансиз? Қайси кўникмаларингиз сизга юкланган вазифаларни самарали бажаришга ёрдам бермоқда?
– Ўзим Россия Федерациясининг Пермь миллий илмий тадқиқот политехника университетини Нефть ва газ соҳасида корхоналар иқтисодини бошқариш мутахассислиги бўйича битирганман. Иш фаолиятимни туманимиздаги Мактабгача таълим бўлимида иқтисодчи сифатида бошлаганман. Шунингдек, Бекобод туманида “Маҳаллабай ишлаш ва тадбиркорликни ривожлантириш” бўлимида Маҳаллалар драйверини аниқлаш ва тадбиркорликни ривожлантириш шуъбасида бош мутахассис вазифасида ишладим. 2023 йилдан бошлаб “Дўстлик” МФЙга тадбиркорликни ривожлантириш, аҳоли бандлигини таъминлаш ва камбағалликни қисқартириш масалалари бўйича ҳоким ёрдамчиси этиб тайинландим. Юқоридаги вазифаларда тўплаган иш тажрибам менга ҳоким ёрдамчиси лавозимида ҳам қўл келмоқда.
– Маҳаллангизнинг жойлашуви, у ердаги мавжуд инфраструктура объектлари (йўллар, мактаб, боғча, поликлиника, саноат корхоналари), аҳолини иш билан таъминлаш имкониятлари ҳақида тўлиқроқ гапириб берсангиз?
– “Дўстлик” МФЙда 7.8 км ички йўллар мавжуд. Шунингдек, маҳалламизда 1 та умумтаълим мактаби, 9 та мактабгача таълим муассасаси, оилавий шифокорлик пункти фаолият юритади. Маҳаллада йирик саноат корхоналари мавжуд эмас. Ҳудудда жами 4619 нафар аҳоли истиқомат қилади, шундан 2255 нафари хотин-қизлардир. Маҳалладаги хонадонлар сони 921 та, оилалар сони эса 1334 та.
– Йўл бошида энг қийин бўлган нарса нима бўлди ва сиз уни қандай енгдингиз?
– Йўл бошидаги энг катта қийинчилик – одамлар ишончини қозониш ва уларнинг муаммоларига тўғри ечим топиш эди. Бунинг учун аҳоли билан очиқ мулоқот қилдим, ҳар бир мурожаатни жойига чиқиб ўргандим. Муаммоларни идоралар билан биргаликда ҳал қилиш орқали натижаларга эриша бошладик ва менга нисбатан ишонч орта борди.
– Хонадонбай ўрганиш натижасида қандай янги иқтисодий имкониятларни аниқладингиз?
– Хонадонбай ўрганиш натижасида ҳудуддаги оилаларнинг бўш ерлари, фуқароларнинг касб-ҳунар кўникмалари ва ишлаш истаги борлиги аниқланди. Шу асосда иссиқхона, паррандачилик, тикувчилик, хизмат кўрсатиш ва кичик савдо каби йўналишларда қўшимча даромад манбалари белгилаб берилди ҳамда тегишли дастурлар доирасида йўлга қўйилди.
– Маҳаллангиз ривожининг асосий иқтисодий ўсиш драйвери нима? Нега ушбу йўналишлар танлаб олинди? Танланган лойиҳаларни тезкор ривожлантириш учун нима ишлар қилинмоқда?
– Маҳалламиз ривожининг асосий иқтисодий ўсиш драйвери деҳқончилик ва чорвачилик ҳисобланади. Бундан ташқари, уй шароитида кичик ишлаб чиқаришларни ривожлантириш ҳам истиқболли йўналишлардан. Чунки маҳаллада меҳнатга лаёқатли аҳоли кўп, уларнинг асосий қисмида доимий иш жойи йўқ ёки яширин ишсизлик мавжуд эди.
Шунинг учун паррандачилик, иссиқхона, тикувчилик, сервис хизматлари ва савдо йўналишлари ҳам қўшимча равишда танлаб олинди. Бу соҳалар катта сармоя талаб қилмайди, тез фойда беради ва хонадон шароитида амалга ошириш мумкин.
Ушбу йўналишларни жадал ривожлантириш учун аҳоли имтиёзли кредитлар ва субсидияларга йўналтирилди, касб-ҳунарга ўқитиш ишлари ташкил этилди, тажрибали тадбиркорлар билан кооперация йўлга қўйилди ҳамда ишлаб чиқарилган ва етиштирилган маҳсулотларни сотишда бозорлар билан ҳамкорлик алоқалари ўрнатилди.
– Маҳаллангизда тадбиркорликни ривожлантириш учун қандай имкониятлар мавжуд? Маҳаллангизда тадбиркорликни ривожлантириш борасида амалга оширилган ишлар ҳақида батафсил маълумот берсангиз (шу вақт ичида нечта янги корхона барпо этилиб, нечта якка тартибдаги тадбиркор иш билан таъминланди)?
– Маҳаллани хонадонбай ўрганиш натижалари асосида 20 та оиланинг тадбиркорликка бўлган қизиқиши аниқланди ва улар тегишли дастурлар доирасида бизнес фаолиятини йўлга қўйиш учун йўналтирилди. Шу даврда 3 та янги кичик корхона ташкил этилди, 22 нафар фуқаро якка тартибдаги тадбиркор сифатида рўйхатдан ўтказилди ва улар орқали 50 нафар аҳоли доимий даромад манбаи билан таъминланди.
Бундан ташқари, тадбиркорларга имтиёзли кредит ва субсидиялар олишда амалий ёрдам кўрсатилди, касб-ҳунарга ўқитиш курслари ташкил этилди, маҳсулот ва хизматларни сотиш учун бозорлар ҳамда электрон савдо платформаларига чиқишда кўмак берилди. Кўрилаётган бу чора-тадбирлар маҳаллада тадбиркорлик фаоллигини сезиларли даражада оширишга хизмат қилди.
– Бирор эҳтиёжманд оилани ёки ёш тадбиркорни қўллаб-қувватлаб, улар ҳаётида аниқ ўзгариш қилган ҳолатни эслаб ўтинг.
– Маҳалламиздаги кам таъминланган оилалардан бирида тикувчиликка қизиқувчи ёш аёл бор эди. Уни касбга ўқитиш курсига йўналтириб, имтиёзли кредит олишига ёрдам бердик. Натижада у уй шароитида тикувчилик фаолиятини бошлади, ҳозирда эса икки нафар аёлни иш билан таъминлаб, барқарор даромад топмоқда. Ҳозирги пайтда бу оила ўзини ўзи таъминлайдиган даражага чиқди.
– Ҳоким ёрдамчиси сифатидаги тажрибангизга таянган ҳолда, сизнинг фикрингизча, маҳаллада камбағаллик ҳолатларини келтириб чиқарувчи асосий сабаб ва омиллар нимада? Сизнингча, сизнинг ҳудудингиз аҳолиси ўртасида камбағаллик даражасини янада самарали камайтириш учун қўшимча нима қилиш керак?
– Ҳоким ёрдамчиси сифатидаги тажрибамга кўра, маҳаллада камбағалликнинг асосий сабаблари доимий иш жойларининг етишмаслиги, касб-ҳунарга эга бўлмаган аҳолининг кўплиги ва тадбиркорликка бошланғич маблағ ҳамда билим етишмаслигидир. Шунингдек, айрим оилаларда меҳнатга бўлган мотивация пастлиги ҳам таъсир кўрсатмоқда.
– Ишсизликни қисқартиришда қандай инновацион ёндашувлар самара берди?
– Ишсизликни қисқартиришда самарали бўлган инновацион ёндашувлар – хонадонбай аҳоли салоҳиятини ўрганиш, малакали касб-ўқитиш курсларини ташкил этиш ва аҳолини кичик тадбиркорликка йўналтириш эди. Шунингдек, маҳаллаларда кооператив ва ҳамкорлик платформаларини жорий қилиш орқали маҳсулот ва хизматларни бозорга чиқариш имкониятлари яратилди. Бу чоралар фуқароларни ўзини ўзи таъминлайдиган даражага чиқаришда аниқ самара берди.
– Ҳоким ёрдамчиси сифатида амалий тажрибангиздан келиб чиқиб, Ўзбекистонда ҳоким ёрдамчилари фаолиятини янада такомиллаштириш ва иш самарадорлигини ошириш бўйича қандай таклифлар бера оласиз? Ҳоким ёрдамчиси сифатида сизга қандай ёрдам керак?
Ҳоким ёрдамчилари фаолиятини такомиллаштириш учун аҳоли билан мулоқотни рақамлаштириш ва маълумотларни тизимли йиғиш муҳим. Шу билан бирга, касбга ўқитиш ва тадбиркорлик дастурларини маҳаллаларда самарали йўналтириш, имтиёзли кредит ва субсидияларни аҳолига тезкор етказиш керак.
Ҳоким ёрдамчиси сифатида менга электрон тизимлар, маълумотларни таҳлил қилиш бўйича тренинглар ва маҳалладаги имкониятларни тезкор баҳолаш учун зарур ресурслар ёрдам берса, иш самарадорлигини сезиларли ошириш мумкин, деб ўйлайман.
– Агар сизда бюджет, вақт ва ресурслар бўйича ҳеч қандай чеклов бўлмаса, маҳаллангизда қайси лойиҳани амалга оширган бўлардингиз?
– Агар бюджет, вақт ва ресурсларга чеклов бўлмаса, маҳалламизда ижтимоий ва иқтисодий ривожланишни бир вақтда таъминлайдиган интеграцияланган лойиҳани амалга оширган бўлардим. Бу лойиҳа доирасида кичик тадбиркорлик ва уй шароитида ишлаб чиқаришга замонавий марказлар очилади, аҳоли касб-ўқитиш ва малакани ошириш курсларига йўналтирилади, болалар ва ёшлар учун таълим ва спорт инфратузилмаси яратилади. Шу орқали аҳоли даромадини ошириш, ишсизликни қисқартириш ва умумий ҳаёт сифатини яхшилаш мумкин бўларди.
– 2026 йилда ўз олдингизга маҳаллангизни ривожлантириш бўйича қандай янги мақсад ва режалар қўйгансиз? Сиз ишлаётган маҳалла 5 йилдан кейин қандай бўлишига ишонасиз?
– 2026 йилда мақсадим – маҳалламизда тадбиркорлик ва уй шароитида ишлаб чиқаришни ривожлантириш, аҳоли учун касбга ўқитиш ва малакани ошириш дастурларини кенгайтириш, ижтимоий инфратузилмани такомиллаштириш. Шу орқали аҳоли даромадини ошириш ва ишсизликни камайтиришни мўлжаллаганман.
Кейинги 5 йилда, ишонаманки, маҳалламизда аҳоли ўзини ўзи таъминлайди, кичик тадбиркорлик фаоллиги сезиларли ўсади, янги корхоналар ва хизмат кўрсатиш йўналишлари ривожланади, ижтимоий ва иқтисодий муҳит мустаҳкамланади.
– Бу тизимдаги иш тажрибасидан сўнг, ўзингизни келажакда қаерда тасаввур қиласиз? Шахсий ривожланишингиз учун маҳаллада ишлаш қандай фойда берди?
– Бу тизимдаги тажриба менга аҳоли муаммоларини аниқ тушуниш, тизимли қарорлар қабул қилиш ва тадбиркорликни ривожлантиришда амалий кўникмаларни олиш имконини берди.
Келажакда ўзимни маҳалладаги тажриба асосида кенг қиррали ижтимоий ва иқтисодий лойиҳаларни бошқара оладиган, тажрибали мутахассис сифатида кўраман. Маҳаллада ишлаш шахсий ривожланиш ва аҳоли ҳаётига таъсир кўрсатиш имкониятини берди.
Жамолиддин Турдимов
Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази
"Иқтисодий шарҳ" журнали №1/2026
Изоҳ қолдириш